Lời tác giả

Tôi đặt bút viết Thạch Đế ngay sau khi hoàn tất chỉ trong một đêm truyện ngắn “Kẻ sát nhân lương thiện” (giải Nhất cuộc thi truyện ngắn Báo Văn Nghệ - Hội Nhà văn Việt Nam năm 1990-1991). Chương đầu được viết trong những đêm hiu quạnh, lạnh buốt ở khu cơ quan Tỉnh ủy Lâm Đồng trên đồi thông số 1, Nguyễn Du - Đà Lạt. Trong thời gian mới về thành phố Hồ Chí Minh và chưa tìm được việc làm, mỗi ngày tôi lại đến bưu điện thành phố (chỗ dành cho khách ngồi viết thư) hoặc thư viện Tổng hợp và thư viện Khoa học Xã hội và Nhân văn trên đường Lý Tự Trọng để viết tiếp chương II.

Tôi công tác tại Báo Công an thành phố Hồ Chí Minh từ đầu năm 1992 (sau khi nhận giải thưởng của báo Văn Nghệ) và tạm gác lại công việc viết văn để tập trung kiếm sống, lo cho gia đình bằng nghề báo. Dù đã hơn hai mươi lần nhận giải thưởng báo chí, với nhiều lần được giải A, giải nhất và rất đam mê nghề báo, nhưng tôi chưa bao giờ dứt bỏ kế hoạch viết những chương tiếp theo của Thạch Đế. Tôi ngưng viết văn suốt một thời gian dài và chịu áp lực không nhỏ từ những thôi thúc của chính mình và sự nhắc nhở của độc giả, bạn văn. Dịp giáp Tết Kỷ Sửu - 2009, chỉ trong một tháng công việc cuối năm thư giãn, tôi đã làm việc liên tục với cường độ viết trên dưới mười lăm giờ mỗi ngày và đã hoàn thành năm chương còn lại vào chiều mồng 4 Tết Kỷ Sửu (tức 29-1-2009) với niềm hạnh phúc khó tả! Tôi đã viết rất nhanh, từ mười đến hai mươi trang một ngày. Những suy nghĩ, kiến thức, cảm xúc tích lũy, dồn nén gần hai mươi năm tuôn ra ào ạt, nhiều khi viết đến tê dại cả tay; nhiều khi lo lắng không đủ thời gian, sức khỏe cho việc sáng tác. Tôi viết như đang sống trong một giấc mơ. Để giữ gìn mạch cảm xúc, tôi cứ viết mà không kịp đọc lại những gì đã thành chữ, cứ tuôn ra câu chữ bằng niềm tin vào chính những gì đã viết! Suốt sáu tháng tiếp theo, tôi đọc đi đọc lại bản thảo nhiều lần, lần nào cũng phải chỉnh sửa...

Tôi chọn Thạch Sanh là nhân vật xuyên suốt của câu chuyện vì từ bé đã rất mê nhân vật này qua chuyện cổ tích chỉ hai trang chữ. Khi trưởng thành và bắt đầu viết văn, tôi lại thấy nhân vật này mang đủ yếu tố của người Việt mẫu mực: tài ba, can trường; và cũng mang nặng những phần nhược có thể thấy ở bất kỳ con người nào: xuất thân từ lao động nghèo, chân thật, cả tin, thiếu tư duy kinh tế và đôi khi quá chủ quan, say sưa với những chiến công. Trên hết tôi yêu quý chàng Thạch Sanh vừa mạnh mẽ trong đấu tranh với cái xấu, cái ác, bản tính nhân hậu, nhiều cảm xúc như một nghệ sĩ. Tôi thấy nhân vật cổ tích này quá hoàn hảo để trở thành một nhân vật đặc sắc của văn chương. Nhưng không hiểu sao người xưa chỉ giữ anh ta trong một khuôn khổ nhỏ hẹp như vậy? Tôi ước đưa Thạch Sanh thoát ra khỏi khuôn khổ gò bó đó, để chàng hòa mình và đi xa hơn với lịch sử dân tộc. Trong hành trình đó, có thêm nhân vật nữ là Chân Lý - xuất thân từ hoàng tộc, là mặt đối lập đồng thời là sự gắn bó không thể tách rời với chàng tiều phu nghèo khổ. Thạch Sanh cứng rắn thì Chân Lý mềm mại; Thạch Sanh chuộng hành động thực tiễn thì Chân Lý thích khái quát hiện thực thành lý luận. Thạch Sanh (sau này là Thạch Đế) là chỗ dựa vật chất của Chân Lý yếu đuối, song chàng sẽ lúng túng, rối bời, mất phương hướng nếu không có thế giới quan và phương pháp luận của Chân Lý. Cả hai tồn tại cùng những biến động lớn lao gần trọn một trăm năm lịch sử của dân tộc mình. Khi họ chưa nhìn ra sự cần thiết của nhau và tách rời nhau, lập tức cả hai cùng phải trả giá. Thạch Đế dù dũng mãnh vô địch, nhưng phạm hết sai lầm này đến sai lầm khác. Chân Lý uyên bác, tinh thông quy luật vận động của giới tự nhiên, xã hội, lịch sử và tư duy, song nếu không có sức mạnh vật chất để hòa hợp, thì trí tuệ tuyệt vời đó cũng vô nghĩa, đến mức phải trở lại đời sống hoang dã. Họ chỉ đem lại những giá trị to lớn cho chính mình và cho dân tộc khi biết kết hợp với nhau và khoan dung, độ lượng, nhân ái trong cách nhìn nhận và giải quyết những tồn tại lịch sử và quá khứ chiến tranh. Cuối cùng nhờ biết cách chung sống với Chân Lý và vượt lên những đố kỵ, ghen tuông, Thạch Đế đã trưởng thành vượt bậc; trở thành Chủ tịch Đại hội đồng Hoàng Đế và nhìn thấu được tương lai. Với Lý Thông, tôi không muốn chỉ là nhân vật phản diện với nghề bán rượu và lòng tham dẫn đến độc ác, lừa lọc. Tôi đã xây dựng Lý Thông thành đại diện của phương thức sản xuất hàng hóa. Với tư cách một người nghèo khổ, bị áp bức bóc lột, Thạch Sanh từng căm thù phương thức sản xuất này và dùng bạo lực siêu quần (nếu hiểu là cách mạng xã hội cũng không sai) để lật đổ và nhốt vào gốc cây Đa. Nhưng rồi trước quy luật phát triển, Thạch Đế đã phục hồi và giao quyền kinh doanh cho Lý Thông. Từ đó, mở ra cơ hội hội nhập, phát triển cho cả vương quốc. Khi được Thạch Đế đối xử như vậy, Lý Thông cũng tự điều chỉnh mình, nhân ái hơn và trách nhiệm hơn với đất nước.

Tôi viết lời tựa này không nhằm mục đích “tiếp thị”, mà chỉ mong bạn đọc chia sẻ, đồng cảm, không suy diễn, gán ghép quá mức những nhân vật và các sự kiện được mô tả trong truyện. Đây là tác phẩm được sáng tác hư cấu chứ không phải tài liệu viết về lịch sử. Xin trân trọng cảm ơn và chúc mọi sự tốt lành cho tất cả chúng ta!

Hè, 2009

Lại Văn Long

CHƯƠNG I

Thạch Sanh vô gia cư và không tư liệu sản xuất, sứ mạng thiêng liêng mà trong giấc mơ Thượng đế thường sai thiên sứ mặc khải cho chàng tương lai về một thế giới không thiên tai, không bạo lực, không áp bức bất công nên chẳng còn lý do để pháp luật hay chính trị tồn tại. Con người lúc ấy nằm gãi bụng êm ru tận hưởng. Thức ăn áo mặc đã có Thượng đế cung cấp. Thượng đế giàu vô hạn, sẽ thỏa mãn nhu cầu cho từng cá nhân…

Chàng nằm dưới gốc đa, gặm lá đa qua ngày, căm ghét bọn nhà giàu nhưng thường xuyên mơ đến lúc được làm con ngài Thượng đế tỉ phú! Chàng ngưỡng mộ Thượng đế và tưởng tượng ra đó là một vị vua quyền năng vô hạn, vóc dáng bệ vệ, râu dài tới ngực và khuôn mặt nhân từ. Ngài đã gián tiếp dạy cho chàng sứ mạng thiêng liêng cứu giúp những người nghèo khổ, lật đổ bọn nhà giàu. Ngài dĩ nhiên phải hoàn hảo, tuyệt đẹp! Không riêng Thạch Sanh, cả loài người mơ mộng xưa nay vẫn vậy. Họ nghĩ ra và liên tục đánh bóng Thượng đế khi những ông vua ở trần thế không làm họ hài lòng! Mơ ước về một đấng cai trị toàn năng, hoàn mỹ đó đã dẫn nhân loại đến nghệ thuật, các học thuyết chính trị, cách mạng xã hội, chiến tranh và cả những trò lừa đảo nhân danh dân chủ nhân quyền!

Lý Thông gánh rượu đi ngang - nhà doanh nghiệp với cuốn sách dạy nấu rượu luôn kè kè bên quang gánh. Đây chưa phải là “báu thư”. Lý còn một cuốn nữa do Thần tài tặng với lời dặn: “Tương lai là tương lai của phương thức làm ra của cải nhiều nhất. Hoàng đế của ngày mai làm hùng cường đất nước và mở rộng biên cương bằng của cải thay vì những đạo binh!”. Báu thư của thần tài dạy “kinh bang tế thế”. Học xong lý thuyết làm giàu, Thông hăng hái nhận định: “Kinh tế học là tôn giáo của tương lai. Tôn giáo tuyệt vời với khả năng chuyển chi tiêu của nhiều người thành thu nhập của một người…”

Thông khởi nghiệp bằng nghề bán rượu. Cái chất kích thích say sưa này bao giờ cũng được hắn rao bán bằng ngôn ngữ đi trước thời đại.

- Rượu đây! Rượu đây! Giấc mơ cho những thiệt thòi đây! Giá thành hạ, chất lượng cao, uống năm thưởng một, uống mười thưởng ba…

Đang nằm ngáp vặt, Sanh bật dậy gọi một bát to. Chưa đã, lại thêm bát nữa… Lý Thông hí hửng đòi tiền, Sanh giơ cây búa – công cụ sản xuất thô sơ đồng thời là vũ khí vật chất đầu tiên của đấu tranh giai tầng. Lúc này Sanh chỉ mơ ước chứ chưa có lý thuyết hoàn hảo về đấu tranh giai tầng!

- Nói thiệt tớ chỉ còn cái này.

Thông muốn chửi, muốn nói cho Sanh hiểu rằng: “Ta cũng như ngươi, nhưng ta không mơ dùng búa để lật đổ nhà giàu. Ta muốn chiến thắng bằng trí tuệ và nỗ lực cạnh tranh. Thượng đế của ta là thương hiệu và lợi nhuận!”. Nhưng Thông nhìn Sanh cởi trần trùng trục, thừa thãi sức lực và cơ thể vạm vỡ đang được ma men xoa lên đỏ au vừa ngáp ngủ vừa lăm lăm cái búa bửa củi to tướng, ớn quá nên thôi. Sanh nghiêm giọng:

- Ta đang đợi thời. Thượng đế mặc khải cho ta ngôi báu để xây hạnh phúc, công bằng cho xứ này. Ông chớ khó khăn với ta một vài chén rượu mà lúc đại cuộc thành công phải ân hận!

Thông chả tin điều mà tên khố rách tự nhận. Song con đường lưu thông rượu của hắn hằng ngày đi ngang gốc đa, dại gì gây sự để rồi mất cả thị trường. Nghĩ vậy Thông ngọt ngào nói:

- Ta coi nhau như anh em, mỗi ngày đi ngang tôi cho chú vài chén!

Sanh tung hứng Lý Thông nhẹ nhàng như với túi bông:

- Ôi! Bác tốt bụng quá, chúng ta đều là nạn nhân của ông vua trì kéo lịch sử. Tôi ở đây mấy năm rồi, giác ngộ được cho biết bao người về điều ấy. Liên minh với tôi nhé, mai mốt làm vua, tôi sẽ miễn thuế rượu cho bác!

Thông rùng mình trước lời đề nghị ấy, song nụ cười thương gia vẫn cứ xuề xòa.

Trong làng có con chằn tinh mỗi tháng bắt dân phải nộp cho nó một người. Hôm ấy đến phiên Thông. Thông cho Sanh uống “rượu chùa” đến say mèm rồi nhờ hai trai làng khiêng vứt trước cửa miếu chằn. Tới giờ chằn đến ăn thịt, Sanh tỉnh dậy. Thấy cái mặt nung núc đỏ lừ đang bệu bạo mồm dưới đôi mắt ti hí của chằn, ghét quá, Sanh hỏi:

- Mày định làm gì?

- Ăn thịt nhà ngươi!

- Mày cũng mặt người sao lại ăn thịt người?

Chằn cười lớn giải thích:

- Trước đây ta cũng là người. Nơi ta sinh đất khô cằn sỏi đá, cả đời nhọc nhằn đói vẫn hoàn đói. Khi làm quan thu thuế ta ăn trả thù quá khứ. Của ngon vật lạ nếm mãi cũng chán, ta thử ăn thịt người. Lúc ta hiểu thịt người ngon là lúc chất người của ta biến mất. Ta hóa quỷ sứ! Đừng ngạc nhiên, nhiều quan lại xứ này xuất thân từ nghèo đói lần lượt sẽ hóa yêu quái cả thôi.

- Thế sao ta quấn khố rách, ngày ngày gặm lá đa thay cơm, thèm một chút rượu không có tiền uống, lại không ý định trở quỷ tính?

- Tại ngươi chưa nhúng môi vào vinh hoa. Ngươi sẽ bớt ngu hơn khi đặt chân vào thế giới quyền lực. Thôi bấy nhiêu đủ rồi, giờ nhắm mắt lại ta hóa kiếp cho!

Chằn chồm tới, há mồm thối hoắc, Sanh bực bội phang búa vào cổ chằn… máu tuôn, chằn gào rú ghê rợn. Sanh nhìn nỗi đau của nó buồn bã:

- Chả bao giờ ta muốn giết nó vì chăng nó cũng là người. Cuộc đời không hiểu tâm lý sâu xa của nó, không có những ngăn chặn cần thiết, để nó hóa yêu tinh. Khổ cho nó mà khổ cho cả làng nước!

Sanh xách đầu chằn về ném vào sự ngơ ngác, kinh hãi của mẹ con Lý Thông, rồi lẳng lặng ra sau hè nằm nốc rượu quên đời. Rượu ngà ngà, Sanh ngửa mặt lên trời than:

- Không phải ta vừa giết quỷ dữ mà tay ta vừa nhúng máu!

Lý Thông khôn ranh báo cho cả làng đến xem đầu chằn, mỗi người hắn thu một ống thóc, thóc đổ tràn cả ra vườn. Mẹ Thông hài lòng bảo:

- Đủ gạo nấu rượu đến ba năm, tha hồ giàu!

Thông trầm ngâm tính toán:

- Có thể được cả chức quyền…

Nửa đêm, người từ khắp nơi vẫn lũ lượt kéo đến xem đầu chằn, lúa dồn đống cao như núi, mẹ con họ Lý mệt lả vẫn hăng hái làm việc. Bỗng có tiếng thét rợn người rồi giọng ai oán của một bà già cất lên kể lể:

 - Con ơi là con… suốt đời ở với mẹ đói rách thiếu cơm vẫn sống, làm quan ba bữa đã hóa quỉ yêu… Chúng giết con tôi rồi… hu..hu!

Sanh giật mình tỉnh dậy, thấy thấp thoáng dưới ánh đuốc một bà cụ giống hệt mẹ mình đang ôm đầu lâu chằn lúc này bỗng hóa thành một khuôn mặt chất phác với bờ môi dày gió sương nứt nẻ của anh nông dân cần cù, hiền lành…

Sanh nghe dạ xót xa, nghĩ đến mẹ mình đang cô độc sống nghề mò cua, bắt ốc nơi quê nhà. Suốt mấy năm nay, kể từ lúc chàng nhận mặc khải Thượng đế ra hoạt động dưới gốc đa ngã ba, ngã bảy, chẳng mấy khi nghĩ đến mẹ. Cắn môi mà nước mắt cứ trào, Sanh bôn tẩu trở về tìm mẹ…

Làm xong dịch vụ thu lúa, Thông gói đầu chằn lên kinh đô tìm vua. Vua thấy chúng sinh bớt khổ vì quan lại thoái hóa biến chất thì mừng lắm, hỏi Thông muốn thưởng gì? Thông xin được độc quyền rượu, vua mắng:

- Ngươi muốn dìm cả dân tộc vào vò rượu ư?

- Đâu có, hạ thần thấy lâu nay dân mình khổ quá nên muốn cấp cho họ khoái lạc, hạ thần sẽ cho in hình bệ hạ lên vò rượu để thiên hạ có lâng lâng hạnh phúc thì cũng nhớ đến bệ hạ.

 - Ờ! Ờ! Thế cũng được. Thôi tiến hành nhanh lên kẻo ta cao tuổi rồi, không khéo chả kịp nghe dân tri ơn!

(còn tiếp)

Nguồn: Thạch đế. Tiểu thuyết của Lại Văn Long. NXB Văn học, 2009.

www.trieuxuan.info