tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 24056906
Những bài báo
12.04.2018
Tư liệu
Tri ân một Anh hùng nhân một trăm năm Giải Pulitzer


Giải Pulitzer là một trong bốn giải thưởng được biết đến nhiều nhất và trân trọng nhất toàn cầu; do nhà báo Hoa Kỳ gốc Hunggari Joseph Pulitzer (1847-1911) sáng lập năm 1904, nhưng thực tế được trao từ 1917. Theo yêu cầu của Joseph Pulitzer, giải dành tặng những thành tựu xuất sắc nhất năm qua của báo chí, văn chương và âm nhạc, và chỉ của người Hoa Kỳ.


Với thời gian, phạm vi giải thưởng có thay đổi ít nhiều. Hiện nay, báo chí – được xem xét sâu hơn vào nhiều thể loại mới. Nhìn tổng thể, giải Pulitzer gắn với chính trị quyền lực hơn các giải khác, kể cả trong văn học, như Goncourt của Pháp, Booker Prise của Anh hay Nobel của Thụy Điển. Ba giải Goncourt, Nobel, Pulitzer được khởi xướng trong những năm chuyển giao thế kỷ, XIX và  XX, do các cá nhân nặng lòng với nhân loại. Booker Prise, do một công ty sách chủ trương, và xuất hiện từ năm 1968. Về ngôn ngữ, Goncourt xét tặng các tác phẩm viết bằng tiếng Pháp; Booker Prise, chỉ những tác phẩm viết bằng tiếng Anh; Nobel thì tác phẩm viết bằng bất kỳ tiếng nào, nhưng phải được dịch sang tiếng Anh. Về mặt tài chính, nếu Goncourt của Pháp chỉ có tính tượng trưng (chừng 2 euros), Nobel trị giá khoảng một triệu USD, Booker Príse, 50.000 bảng Anh, thì Pulitzer là 10.000 đô la Mỹ.


Cha của Joseph Pulitzer là một doanh nhân sừng sỏ và được kính trọng của Hunggary, do năng động và luôn “chơi đẹp” với đồng nghiệp và đồng bào. Những phẩm chất ấy được di truyền lại cho các con, đặc biệt là Pulitzer, cậu bé mảnh khảnh. Từ khi cha mất, năm 1858, việc làm ăn bị ngưng trệ, gia đình rơi dần vào túng bấn. Không đầu hàng số phận, Pulitzer xoay xở đủ kiểu để lập thân, kể cả việc xin nhập ngũ. Rất thính với biến động thời cuộc, Pulitzer biết rất sớm việc người Mỹ đang tuyển mộ lính đánh thuê cho cuộc nội chiến nam bắc của họ. Năm 1864, ở tuổi 17, Pulitzer cùng em trai dũng cảm lên đường. Song sau bao sóng gió đại dương, Pulitzer phát hiện ngay rằng phần lớn tiền đáng lẽ trả cho những thanh niên Lục địa già đã vào túi các cò mồi gian xảo. Ông bèn bỏ Boston, nơi vừa tới và tìm đến New York, được nhận vào đội quân kỵ mã của tổng thống Abraham Lincoln (1809-1865), với giá sòng phẳng là 200 USD bấy giờ. Tám tháng sau, cuộc nội chiến kết thúc, ông rời quân ngũ, hai bàn tay trắng. Ông trở về New York, việc làm ở đây, cực khó tìm. Ông lần tới bang Massachusetts, nhưng nghề săn bắt cá voi thật buồn tẻ. Ông lộn lại New York, tiền sắp hết nhẵn, ăn uống vạ vật, đêm dêm ngủ trong toa xe lửa bỏ trống. Ông vẫn bình tĩnh tìm hiểu nước Mỹ, và hay rằng  ở bang Missouri, nhất là thành phố Saint Louis, người Đức sinh sống rất nhiều. Vốn thạo tiếng Đức, ông quyết định tới thành phố đó bằng được. Bèn trốn lên một tàu hoả chở hàng. Và suýt đói lả, nếu không còn chiếc mùi xoa trắng kỷ vật, đem bán lại được 75 xu. Tầu gần vào thành phố, ông đâm ngẩn ngơ vì mênh mông ánh đèn kỳ ảo như tiên cảnh: “Ôi, đây mới là Đất hứa của minh !”. Hỏi và biết có một trang trại nuôi la ở ngoại ô cần người, ông đi bộ luôn hơn sáu cây số. Được nhận tắp lự, ông làm việc chỉ hai ngày. Lý do bỏ việc cũng đơn giản: thức ăn quá tồi, bọn la “đồng bóng”, ông khó quản nổi. Sức khỏe kém, ông không kham nổi những việc nặng nhọc. Vả lại, quá tự trọng và không dễ chấp nhận bị xúc phạm, ông không theo đuổi lâu được việc nào. Lâu nhất là bồi bàn ở một hiệu ăn nổi tiếng của Saint Louis.  Ở đây, ông luôn luôn lễ phép và nhanh nhẹn, nên được khách hàng quý mến. Ông tranh thủ làm quen được một số nhân vật nhập cư lẫy lừng, học hỏi được khá nhiều. Một lần, có lẽ vì dãng trí, ông để tuột khỏi tay một khay thức uống. Bia dổ ướt áo một chủ nhà hàng. Ông đành phải từ giã. Ít lâu sau, một nhóm người thất nghiệp rủ ông, góp tiền đặt cọc, để đến bang Luisana, làm cho một nông trại mía. Thực tế, đó là một cú lừa. Bức xúc cho mình một, ông bức xúc cho bạn cùng cảnh ngộ mười. Ông có cách bộc lộ nỗi niềm tưởng chừng khó tỏ. Số là, ở gần nơi ông làm việc, có một thư viện. Ông thường đến đấy học tiếng Anh và ngốn ngấu sách đủ loại. Bây giờ, ông tự thấy có thể kể lại chuyện bị lừa . Ông cặm cụi viết thành một bài khá dài. Và gửi đến tờ báo địa phương Westliche Post. Bài được đăng. Cuộc đời Pulitzer bất ngở rộng mở…


    Ấy là do, hai luật sư và một nhà giải phẫu học làm việc ở cùng tòa nhà với báo Westliche Post, đã thích thú bài viết của Pulitzer, bất ngờ thấy ông đến lĩnh nhuận bút, chú ý đến thần thái khác lạ của ông, gọi ông là Shakespeare, bàn nhau kiếm giúp ông một công việc. Pulitzer được nhận vào một dự án đường sắt, chuyên ghi chép về những địa điểm một đường xe lửa sắp mở chạy qua. Hết việc này, ông được ba nhà trí thức kể trên bố trí cho một chỗ riêng trong văn phòng của họ để ngủ ban dêm và ban ngày, được khuyến khích tự học luật trong thư viện của họ. Bấy giờ ba người đang chuẩn bị mở một quán bar. Ngày 6 tháng ba năm 1867, Pulitzer từ bỏ tư cách thần dân trung thành của đế quốc Áo – Hung và trở thành công dân Mỹ. Ông vẫn đều đều đến đọc ở thư viện Saint Louis, đến độ giám đốc thư viện nể phục, và hai người trở nên tri lỷ suốt đời. Chơi cờ là một niềm vui phụ của Pulitzer. Ở đây, ông thường gặp và có lúc cùng chơi với Carl Schurz, đồng sáng lập Westiliche Post, một tấm gương về tư tưởng dân chủ và thành công ở Mỹ của một người nhập cư, nhờ quyết tâm, nghị lực và kiến thức được thu nhận kỳ công, không ngơi nghỉ và bền bỉ. Năm 1868, quán bar của ba ân nhân mở cửa. Pulitzer được vào làm. Nhưng tiếng Anh nói khá tệ và vẻ ngoài “kỳ quái” của ông khiến đa phần khách hàng e ngại. Ba ông chủ quán bar phân cho Pulitzer việc ghi nợ của khách hàng ở quán, đồng thời làm hộ tịch cho trẻ sơ sinh ở tòa thị chính. Khi Westiliche Post cần thêm người, ông đồng chủ bút Carl Schurz liền mời Pulitzer. Dù là biên tập viên hay phóng viên, ông đều làm việc không dưới 12 giờ một ngày. Đặc biệt, ông luôn luôn vui vẻ và tỏ ra vô cùng nhạy bén. Đồng nghiệp và bè bạn đặt cho ông biệt danh trìu mến “Gã Đức toe toét” hay “Thằng do thái rộn ràng”. Ông vốn dòng dõi do thái, định cư ở Hunggary đã nhiều thế hệ. Báo chí không thể ra rời chính trị. Nghĩ vậy, ông gia nhập đảng cộng hòa. Năm 1869, đảng này có một ghế hạ viện bị khuyết. Lãnh đạo đảng thống nhất đề cử Joseph Pulitzer. Một ứng viên nữa không tán thành. Pulitzer tự tổ chức nhiều cuộc vận động. Tài diễn thuyết pha chất dí dỏm, khiến ông thu phục được lòng người. Kết quả bầu cử, ông thắng 209-147. Đáng lạ, ông mới 22 tuổi, tức chưa đủ tuổi làm nghị sỹ. Song người ta , lần duy nhất, cho qua chuyện ấy !...Tuy nhiên, thấy nội bộ đảng cộng hòa có không ít tham nhũng, năm 1872, ông chuyển sang đảng dân chủ. Trong nhiều năm liền, ông luôn tỏ rõ là một nghị sỹ năng nổ, đáng kính phục. Với ông báo chí mới là lý tưởng cuộc đời. Viết khỏe, viết hay, viết đều, ông được lãnh đạo Westiliche Post tín nhiệm, cất nhắc. Thu nhập cũng tăng vọt. Ông xin mua một phần tờ báo với giá 3.000 USD. Sau đó ít lâu, ông nhượng lại, để năm 1879, mua cùng lúc tờ tập san Saint Louis Post và tờ Saint Louis Dispatch, để sát nhập thành một, với cái tên sau này. Tờ báo mới trở thành một nhật báo, tồn tại cho tới ngày nay, mà lãnh đạo là hậu duệ của Pulitzer cho tới 1995.   


Năm 1883, Pulitzer mua lại tờ New York World (Thế giới New York), đang lỗ mỗi năm 40.000 USD, với giá 360.000 USD, và cứu sống sống nó một cách ngoạn mục. Ông cho đăng quảng cáo, mở rộng giớ hạn của thông tin, phơi bày những thói hư tật xấu trong xã hội, như vụ lợi, tội ác, thảm họa, bê bối đủ kiểu…Dù vậy, lượng phát hành của Thế giới New York vẫn cầm chừng. Ông suy nghĩ rất nhiều, nhát quyết làm sao để báo của mình đến được với nhiều đông độc giả nhất có thể. Không gì bằng văn chương nghệ thuật ! Bấy giờ, truyện tranh mới ra đời, đang cuốn hút người đọc, chủ yếu là trẻ nhỏ. Pulitzer tìm hiểu thế giới nghệ thuật mới mẻ ấy, và chú ý đặc biệt tới Richard Felton Outcault (1863-1928), rất trẻ những đã khá hiểu xã hội đương thời và có biệt tài hài hước, hôm nay được coi là cha đẻ của truyện tranh Mỹ. Ông cử người hợp tác với chàng trai, bố trí cho chàng làm việc tòn thời gian với Thế giới… để chàng không phải lo cuộc sống thường nhật. Được gợi ý định hướng, và nhất là được một nhân vật lẫy lừng như Pulitzer tin tưởng và tôn trọng, R.F.Outcault hăm hở lần mò khắp nơi để tìm đề tài mong mỏi. Anh bỗng thấy một chú bé gốc Phi hay lang thang ở ngoại ô  một thành phố nhỏ. Chú bé tỏ ra láu lỉnh và được bạn bè ngầm suy tôn như thủ lĩnh. Lạ là  chú hay mặc một chiếc áo thùng thình, có vẻ là áo của bà hay của mẹ, màu vàng. Trên chiếc áo ấy, chú thường viết nhiều câu vui đùa, chế giễu hay đả kích. Những câu đó thường thay đổi liên tục. Chúng vô tình nêu lên một cách ám ảnh sự phân biệt giàu nghèo, chủng tộc, trẻ em người lớn. dân trong nội đô và dân ngoại thành…Outcault tiếp cận chú và hiểu thêm nhiều chuyện. Đó là một em bé thông minh yêu đời, nhưng sống chật vật cùng gia đình, việc học hành vô cùng nan giải. Tư tưởng của truyện tranh chín dần, Outcault bắt tay vào vẽ. Lúc đầu định vẽ đen trắng như mọi người vẫn làm lúc ấy. Song Pulitzer khích lệ vẽ màu. Thế là lần đầu tiên, từ 1885 đến 1898, trên các phụ bản của Thế giới… vào chủ nhật, xuất hiện đều đặc các tập của truyện tranh vui Chú nhóc vàng của Richard F.Outcault, thành công ngoài mong đợi. Từ 15.000 bản tăng dần lên 600.000 bản mỗi ngày, tờ Thế giới … của ông trở thành tờ báo lớn nhất nước. Do ghen tỵ hoặc chưa nhận chân được giá trị của cuộc cách mạng báo chí của Pulitzer, không ít người chỉ trích ông nặng nề. Có kẻ muốn ngăn trở và vô hiệu hóa ông. Biệt danh “Tên Judas Pulitzer” và “Trùm báo chí vàng” (ý nói báo rẻ tiền) không làm ông dao động. Tiếc rằng, những người kế nghiệp đã chỉ chăm chăm giật gân câu khách, Thế giới…của Pulitzer chết hẳn từ 1931. Nhưng sự tôn sùng báo chí của ông thì “tăng trưởng” không ngừng. Sự sùng bái khởi phát từ cảm nhận của ông về báo chí vẫn rất thời sự: “Không tội ác nào, không thủ đoạn nào, không cú bẩn thỉu nào, không trò lừa mị nào, không thói xấu nào có thể tồn tại, nếu không có những bí mật bao bọc. Hãy phơi bày những bí mật ấy ra giữa thanh thiên bạch nhật, hãy miêu tả chúng rõ ràng, hãy tấn công chúng, hãy chế diễu chúng trên mặt báo; sớm hay muộn, dư luận xã hội sẽ tống cổ chúng đi…”. Ý nghĩ này đâu phải dành cho báo lá cải, mà cho báo chí đích thực. Năm 1892, ông tặng đại học tổng hợp Columbia một số tiền khủng (không tiết lộ), đề nghị Trường lập một khoa đào tạo nhà báo. Hiệu trưởng bấy giờ không nhận. Năm 1902, hiệu trưởng kế chấp nhận. Năm 1904, Pulitzer và ĐH Columbia ghi nhận việc trao giải thưởng mang tên ông, ngoài chuyện lập viện báo chí. Tiếp đó, Pulitzer dành cho Columbia 2.000.000 USD trong di chúc của mình. Song mãi năm 1912, khi Joseph Pulitzer đã tạ thế, viện báo chí Pulitzer mới ra đời trong ĐH Columbia. Không lâu, viện thứ hai tương tự được mở ở đại học tổng hợp bang Missouri. Đó là hai trường báo chí đầu tiên trên thế giới. Hôm nay, chúng vẫn thuộc nhóm đại học báo chí lẫy lừng nhất toàn cầu.     


Joseph Pulitzer thuộc số hiếm hoi những con người được sống theo ý mình (với ý chân chính, nhân bản), sống đúng là mình, vì đã tìm được công việc phát huy hết tình yêu, tư tưởng và thiên tài của mình. Năm 1878, ở tuổi 31, ông kết hôn với con gái một gia đình giàu có bậc nhất Hoa Kỳ. Ông có bảy người con. Hai chết sớm. Con cháu của ông đều thành đạt. Đôi năm cuối đời, ông bị lòa, sức khỏe suy sụp nhanh chóng. Ông ra đi thanh thản. Ngoài bảo tàng, phim ảnh, sách vở về ông, Pulitzer được in hình lên tem Mỹ năm 1947. Ông vĩnh viễn đứng lại sừng sững trong báo chí, văn hóa và lịch sử thế giới như một tượng đài của bao dung và hòa hợp. Ông là một người bác bỏ quyết liệt và hùng hồn đối với kỳ thị chủng tộc. Hai năm nay, ông được tưởng nhớ rất nhiều. Ấy là do, nền dân chủ Hoa Kỳ, từng được khen ngợi như hình mẫu của một xã hội lý tưởng, đang bị sứt mẻ.


Bạch Thùy Chinh                                                                                 


Văn nghệ, số 1+2/2018


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Thượng đỉnh liên Triều lần thứ ba: Tổng thống Hàn Quốc dũng cảm hay cả tin? - Tư liệu 25.09.2018
Một nền giáo dục quá đơn sơ - Vương Trí Nhàn 25.09.2018
Vũ Trọng Phụng (1912 – 13/10/1939) sống mãi trong sự nghiệp văn chương - Trần Thanh Phương 21.09.2018
Nguyễn Phúc Lộc Thành: Sự trở lại của một bản ngã - Huyền Trang 18.09.2018
Nguyễn Văn Vĩnh là ai? Câu hỏi thảng thốt đến đau lòng! - Vũ Viết Tuân 18.09.2018
Đọc "Tiểu luận và phê bình văn học" của Mai Quốc Liên - Nguyễn Văn Thức 18.09.2018
Người thông minh và người trí huệ khác nhau thư thế nào? - Tư liệu sưu tầm 17.09.2018
Cách mạng công nghiệp thứ tư - Tư liệu sưu tầm 16.09.2018
"Thi tướng" Huỳnh Văn Nghệ trong trong ký ức con trai - Tư liệu 14.09.2018
Đỗ Đức Dục – Nhà Chính trị “chọc trời khấy nước” - Kiều Mai Sơn 14.09.2018
xem thêm »