tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 29964775
Tiểu thuyết
28.08.2019
Đỗ Quang Tiến
Seo Mỉ


20


Dạo này A Lử ra sao? Hắn vẫn đi làm cho hợp tác xã.


Nhưng thất thường như ánh nắng trên núi. Ánh nắng lúc


đậm, lúc nhạt, có ngày vàng óng. Còn hắn, lúc hăng máu, lúc


uể oải và có những ngày bỏ đi chơi chợ. Sùng Chí vẫn thẳng


thắn phê bình hắn. Hắn không đối đáp lại anh đội trưởng


như trước, mà chỉ nhìn lên đỉnh núi xem mây thức hay ngủ.


Sau đấy, hắn buông một câu: "Có cái khuyết điểm đấy... ".


Rồi quay đi, nét mặt lạnh như hòn đá ngâm dưới suối.


Mấy hôm nay, A Lử cáo ốm, ở nhà. Suốt ngày, hắn ngồi


dán xuống bên bếp. Con mắt trân trân nhìn ánh lửa, bụng


nghĩ nhiều chuyện. Chuyện Lù Dớ. Bắt chước Lù Dớ, làm


thằng phỉ, không được rồi. Chuyện Mã Lâm. Theo bước chân


Mã Lâm, buôn thuốc phiện, không ổn đâu. Chuyện A Cấu.


Bám vào tay buôn lậu như chú hắn, cũng không được nốt.


Chuyện đem bóng đèn, quần áo trẻ con sang bên kia bán.


Cũng thế, hết thời rồi. Thế thì biết làm gì bây giờ? Nhiều lúc


hắn cũng muốn sống như đám con trai trong bản. Đi công


tác thoát ly; đi bộ đội; đi thanh niên xung phong. Nếu không,


yên tâm ở lại bản lấy vợ, làm xã viên hợp tác xã như mọi


người. Song, đối với hắn, có nhiều cái khó. Hắn yêu Seo Mỉ.


Ngoài Seo Mỉ, hắn không muốn trao vòng tay cho bất cứ cô


gái nào trong bản. Buồn một nỗi, trước con mắt hắn, Seo Mỉ


như bông hoa dồng dín tơ. Hoa dồng dín tơ nở tận giữa trời


mây, hắn không với nổi. Đi lao động cho hợp tác xã thì mệt


nhọc. Mà lại không được ăn tốt, mặc tốt, tự do đi chơi chợ!


Sau khi A Cấu bị bắt, hắn tránh mặt mọi người. Hắn không


thể không xấu hổ vì có người chú chẳng ra gì. Hắn càng chán


bản Lù Chải. Đi đâu bây giờ? Đường lạ, trời lại tối. Biết đi


ngả nào cho khỏi lạc vào rừng gai? Đầu óc hắn muốn nứt ra


như quả dưa chín treo dưới giàn.


Thật tình, cũng có lúc bụng A Lử nghĩ sáng ra. Hắn tự


biết mình đã phạm nhiều lỗi lầm. Và hắn ăn năn, hối hận.


Cái lúc ánh sáng rọi vào bóng tối đã trở lại với hắn. Trong


lòng hắn bỗng dấy lên nỗi đau buồn day dứt. Hắn gục đầu


xuống đầu gối. Mạch máu hai bên thái dương căng lên, giật


mạnh. Lửa bếp đã lụi từ lúc nào hắn cũng không hay.


Bỗng chốc có tiếng kẹt cửa. A Lử từ từ ngoái lại, tia mắt


lờ đờ. Ai như mú cống? Đúng lão ta. Lão thầy cúng thất thểu


bước vào. A Lử nhìn lão ta, không buồn chào. Lão ta lẳng


lặng đi lại chỗ bếp, ngồi xuống. Tiếng xương đầu gối kêu lục


cục khắc vào im lặng nặng nề trong gian nhà.


- Ông A Cấu được về chưa? - Phút sau, lão thầy cúng


khẽ hỏi.


- Về được à! Phải cải tạo đã chứ... - A Lử lạnh lùng đáp.


Lão thầy cúng hấp háy cặp mắt đục như nước đất:


- Ông ấy đi cân thuốc phiện hộ Mã Lâm thôi mà cũng


phải đi cải tạo à?


- Thế là phạm pháp đấy.


Lão thầy cúng thở dài, giọng não ruột:


- Khó quá rồi! ... Cái ma cũng phải đói thôi.


Sực nhớ ra, A Lử liền hỏi:


- Trước khi chú của tôi đi với Mã Lâm rồi bị công an bắt,


chú tôi có nhờ mú cống bói quẻ phải không?


Lão thầy cũng ậm ừ:


- Có... có đấy.


- "Cái ma" bảo sao?


Lão thầy cúng đành nói thật:


- Cái ma bảo... đường quang lối tỏ... đi được.


- Mú cống có thấy "cái ma" nói dối chưa? Nó có phải đói


cũng đúng, mú cống à.


Lão thầy cúng nín lặng. Lơ đãng, A Lử nói tiếp:


- Trước khi đi phát nương xa, ông Mí Cháng cũng có


nhờ mú cống bói quẻ. Mú cống đã chỉ hướng cho ông ấy đi


thế mà ông ấy phải bỏ mảnh nương phát dở quay về bản.


Ông Mí Cháng cũng không tin mú cống nữa rồi.


Lão thầy cúng nhìn A Lử, tia mắt mệt mỏi. Đôi vai gầy,


hẹp thu lại, nom lão ta như bị trói vào chân cột. A Lử nói


thêm, giọng lạnh nhạt:


- Dân bản Lù Chải, cả xã Pha Long này nữa, không còn


ai tin mú cống nữa đâu. Mú cống phải bỏ cái đất của A Dếnh,


Hoàng Phúc, Seo Mỉ mà đi chỗ khác thôi.


Lão thầy cúng buông sụp đôi mi mắt xám bệch. Rồi


phều phào qua hơi thở đứt quãng:


- Đi đâu được?


- Tôi cũng muốn đi mà chưa biết đi đâu đây. Mú cống


nói đúng đấy. Khó, khó quá rồi!


Bỗng nhiên lão thầy cúng khẽ cựa quậy. Dường như lão


ta muốn thoát khỏi sợi dây vô hình đang thít chặt thêm vào


đôi vai gầy khô. Sợi dây dai, dẻo như dây nâu. Lão ta chống


tay phía sau, thở như hắt ra.


- Người Mèo không ai đón mú cống về cúng cái ma nữa


sao? Chử lầu à! Mú cống cũng phải đói rét rồi. - Lão thầy cúng


ngửa mặt nhìn lên mái nhà, than thở.


A Lử an ủi lão ta:


- Cái thời cúng mú cống uống rượu, ăn thịt gà, nhận bạc


trắng hết thật rồi. Mú cống nên bỏ nghề cúng "cái ma", làm


việc khác thôi. Cán bộ nói rồi mà. Ai đi làm cho hợp tác xã,


không phải đói rét đâu. Mú cống chưa đứt sức, còn đi lao


động được.


Lão thầy cúng im lặng, suy nghĩ. A Lử cũng vậy, im


lặng. Hắn cũng phải xếp đặt cuộc sống trong những ngày


sắp tới cho bản thân mình. Bên ngoài, tiếng con bìm bịp gọi


tối chợt vẳng lên, vọng vào nhà. Nghe khô khỏng. Sắp tối


rồi. Vợ A Cấu đi làm với tổ ở dưới nương đã về. Cái bóng lủi


thủi với tiếng bước chân nhè nhẹ cắt ngang dòng suy nghĩ


của A Lử. Đúng hơn, hắn đã nghĩ kỹ. Hắn đứng dậy, đẩy


cửa đi ra. Trong bóng chiều nhá nhem, hắn sải bước đến nhà


Seo Mỉ.


Seo Mỉ vừa về đến nhà. Chị nhìn chằm chặp bóng người


vừa hiện ra trước khung cửa. A Lử! Nhận ra hắn, chị không


khỏi ngạc nhiên. Sau buổi gặp gỡ cuối cùng ở nhà chị cách


đây gần hai tuần trăng, hắn biệt cửa. Chỉ tưởng chừng không


bao giờ hắn đến đây nữa, nào ngờ... Hắn ngập ngừng bước


vào nhà.


- Hôm nay chị đi lao động à? - A Lử gượng hỏi.


A Lử thay đổi cách xưng hô. Hắn không gọi Seo Mỉ


bằng "cô" như trước, mà gọi bằng "chị". Sao thế? Seo Mỉ càng


ngạc nhiên. Chị nhìn hắn. Cái nhìn dò xét mà nghiêm nghị


khiến hắn bối rối. Bấy giờ chị mới nhớ ra, hắn vừa hỏi. Chị


vội trả lời:


- Vâng, tôi vừa đi lao động về.


- Tôi nghe nói, chị bị ngã đau mà?


- Hôm nay tôi đỡ đau rồi.


- Chị nên nghỉ thêm cho khỏi hẳn hãy đi làm. Người còn


yếu, đi lao động không nên đâu.


- Tôi nằm ở nhà mấy hôm rồi. Buồn lắm. Việc lại nhiều,


nghỉ không yên lòng.


Seo Mỉ kéo ghế mời A Lử ngồi. Những lần trước, hắn


đoàng hoàng bao nhiêu, lúc này hắn rụt rè bấy nhiêu. Hình


như hắn ngồi xuống mép ghế. Seo Mỉ lại nhìn hắn. Mặt hắn


bơ phờ, đôi mắt mất hẳn vẻ tinh khôn thường ngày. Chị


nhận thấy, tối hôm nay, thái độ hắn thành thật, không mảy


may dối trá như trước đây. Có chuyện gì xảy đến với hắn?


- Anh đến chơi, hay có việc gì đấy, anh A Lử? - Seo Mỉ


hỏi nhẹ nhõm.


A Lử ngồi nhích vào trong ghế, dáng điệu sượng sùng.


Giây phút sau, hắn mới đáp:


- Tôi đến nhận khuyết điểm với chị...


- Anh có khuyết điểm với tôi à? Tôi chưa biết đấy.


- Tôi có khuyết điểm với chị. Có nhiều đấy... Hắn ngừng


lại rồi hỏi - Chị có nhớ, trong khi đi vận động tập trung


nương, có một tối chị bị ném vào mặt không?


Bất giác Seo Mỉ để tay vào gò má:


- Tôi bị ném vào đây... Anh biết ai ném phải không?


A Lử cúi mặt:


- Tôi ném đấy. Chú tôi bảo tôi cầm cái gậy đánh vào


chân chị cho chị sợ không dám đi vận động nữa. Nhưng tôi


không dám làm vì nếu lộ, tôi phải đi cải tạo. Hơn nữa, dù chị


là hoa dồng dín tơ tôi không hái được, bụng tôi vẫn... yêu chị,


không muốn chị phải đau nhiều. Vì thế, tôi chỉ ném nhẹ để


chú tôi vừa lòng thôi...


Seo Mỉ nhớ lại lúc đó. Đúng như A Lử nói: Hắn ném


bằng hòn đất chứ không phải hòn đá. Mà hòn đất ấy cũng


không to. Một cảm giác là lạ, vừa tức giận, vừa cảm động


xâm chiếm lấy chị. Chị trấn tĩnh lại rồi nói:


- Sau khi xảy ra việc ấy, A Dếnh với tôi có bụng nghi cho


ông A Cấu và anh. Cho nên chúng tôi đã theo dõi hành động


của anh với ông A Cấu.


- Việc này chắc chị cũng còn nhớ... - A Lử nói tiếp, mắt


vẫn nhìn xuống đất - Có một lần chị với anh giáo Cối cùng đi


chơi chợ Pha Long. Tôi cũng đi nên đã bắt gặp hai người


giữa đường. Lúc ấy, tôi chưa đến nỗi héo một bên lá gan


nhưng ghen tức lắm. Tôi định bụng có dịp làm hại anh Cối


để trả thù. Cũng may, tôi gặp anh Giàng Quán, một người


bạn cũ. Anh ấy đã ngăn cấm tôi, không cho làm việc đó, nếu


không anh Cối đã gặp tai họa, còn tôi thì ở trại cải tạo rồi.


Nghĩ lại, tôi ơn anh Giàng Quán.


Seo Mỉ khẽ lắc đầu:


- Anh nghĩ sai quá.


- Tôi nghĩ sai nên khi nghĩ đúng, tôi muốn nói những


việc ấy ra. Chưa hết đâu, chị Seo Mỉ à! - A Lử ngừng lại. Cái


tốt, cái xấu còn đang giành giật lấy hắn. Nhưng cái tốt đã


dấn thêm được một bước nữa. Hắn chậm rãi nói - Cái việc bỏ


gói phẩm tím xuống suối để làm hỏng dòng nước đưa về


bản, cũng do tôi làm. Chú xui tôi bỏ thuốc độc vào bể nước


nhưng tôi chỉ dám làm thế để chị với anh A Dếnh mất tín


nhiệm với dân bản thôi. Cũng may, việc dại dột của tôi cũng


không có tác dụng gì cả. Nước suối vẫn chảy về bản. Dân


bản vẫn đem thuồng ra bể, lấy nước.


Seo Mỉ cố dằn câu nguyền rủa khỏi buột ra miệng:


- Ông A Cấu đúng không còn là người nữa rồi. Dân bản


có tội gì, mà ông ấy định làm hại? Cũng may, anh không


nghe lời xấu không thì thật nguy hiểm. Trước hết, nguy hiểm


cho anh với ông A Cấu.


A Lử cắn môi cố nhớ. Hắn chợt nhớ ra một việc nữa:


- Trong mấy ngày mưa tuyết, lúc tôi phải cùng với đội


đi cứu cây con, tôi tức giận nên đã giẫm nát mấy chục cây.


Lúc bấy giờ tôi muốn trả thù chị với anh Sùng Chí. Bây giờ


bụng sáng ra, tôi mới hiểu thế nào là làm hại hợp tác xã. Xã


viên làm hại hợp tác xã, không khác gì ăn quả xong, chặt cây.


Tội to đấy!


Im lặng chụp xuống căn nhà, lửa bếp cháy bập bùng.


Một giây lâu như vậy. Chợt Seo Mỉ hỏi A Lử:


- Sau khi phải phá nương thuốc phiện, ông A Cấu có


những hành động gì?


A Lử ngẫm nghĩ rồi đáp:


- Chú tôi thù chị, thù anh A Dếnh, nói không hết được.


Nhưng chưa có dịp trả thù ngoài việc định bỏ thuốc độc vào


bể nước.


- Anh thấy chúng tôi bắt ông A Cấu phá nương thuốc


phiện là đúng hay sai?


- Đúng quá! Nhưng bụng chú tôi còn tối chưa nghĩ như


thế được.


- Bây giờ ở trong trại cải tạo, chắc ông ấy nghĩ ra rồi.


A Lử ngẩng đầu lên và ngồi ngay ngắn lại:


- Ông A Cấu là chú tôi. Cháu vạch tội của chú, bụng tôi


buồn lắm. Nhưng nhiều việc làm sai của tôi lại dính dáng


đến chú tôi nên tôi phải nói. Chú tôi phải đi cải tạo là đúng


quá. Còn tôi, nếu có phải đi cải tạo, tôi thấy cũng đáng thôi.


Vì thế, nếu chị báo cáo tội lỗi của tôi với ủy ban, sau đấy, tôi


có phải như chú tôi, tôi cũng không thù oán chị đâu. Đường


đi quang, lối đã tỏ, nếu bước sai là lỗi ở mình. Tôi hiểu rồi,


chị Seo Mỉ à.


Seo Mỉ lặng nhìn A Lử. Chị tin con mắt không lừa dối


mình. Chưa lúc nào nét mặt, lời nói, con người của A Lử


thành thật như lúc này. Rất thành thật. Trong cái cảm giác


còn đang choán lấy chị, sự cảm động đã lấn sang sự tức giận.


Chị thương hại hắn.


- Tôi sẽ báo cáo với ủy ban xã để ủy ban quyết định việc


này. Riêng tôi, tôi thấy các hành động của anh chưa có tác


hại nhiều lắm. Anh cũng đã nhận ra sai lầm và hối lỗi. Tôi


nghĩ anh có thể tiến bộ được. Bởi vậy, tôi sẽ đề nghị cho anh


được ở lại bản, tiếp tục đi lao động với tổ đội. Bản ta đang


được xây dựng, sản xuất của hợp tác xã được tổ chức lại.


Dân bản đều ra sức làm việc. Đấy là những điều kiện tốt để


anh cải tạo tư tưởng, thay đổi con người của anh - Seo Mỉ


nghiêm trang nói.


A Lử trầm ngâm suy nghĩ. Phút sau, hắn cất giọng


run run:


- Tôi xấu với chị mà chị vẫn tốt với tôi. Chị làm cho tôi


phải nghĩ nhiều trong bụng. Bây giờ tôi muốn đề nghị chị


giúp tôi một việc... - Không đợi Seo Mỉ phải giục, A Lử dè


dặt nói - Nếu ủy ban xã tha thứ cho tôi, chị xin với ủy ban, xã


đội cho tôi đi bộ đội. Tôi nghĩ kỹ rồi. Cách đây mấy hôm,


gặp tôi, anh Giàng Quán cũng khuyên như thế. Chỉ có đi bộ


đội, tôi mới chóng tiến bộ được.


- Đúng thế. Quân đội là nơi rèn luyện thanh niên tốt


nhất. Nhưng muốn đi bộ đội phải có đủ tiêu chuẩn về lý lịch,


hạnh kiểm, sức khỏe. Anh đã phạm nhiều sai lầm. Tuy anh


đã thành khẩn nhận lỗi song anh phải tỏ cho mọi người thấy


anh đã sửa chữa, tiến bộ. Lúc bấy giờ, nếu anh muốn đi, xã


mới cho anh đi. Ngay bây giờ, tôi có đề nghị giúp anh, ủy


ban cũng không chấp nhận.


- Hay là chị đề nghị cho tôi đi thanh niên xung phong?


- Tiêu chuẩn đi thanh niên xung phong gần như tiêu


chuẩn đi bộ đội.


A Lử khẩn khoản:


- Chị đề nghị cho tôi đi công tác thoát ly vậy. Tôi được


biết tỉnh sắp cho mở rộng con đường từ huyện ta về miền


tây. Nếu tôi được làm công nhân cầu đường cũng tốt. Xin chị


thông cảm với tôi. Tôi không muốn ở lại bản nữa.


- Việc ấy nằm trong chương trình kiến thiết, mở rộng


giao thông vận tải trong tỉnh. Các xã trong huyện sẽ cung


cấp nhân công phục vụ công trình này. Những người được


xã cử đi phải còn trẻ, có sức khỏe, hạnh kiểm tốt vì sau một


thời gian thử thách, rèn luyện họ có thể trở thành công nhân


chuyên nghiệp, vào biên chế Nhà nước. Dưới chế độ ta,


muốn làm bất cứ việc gì cũng phải có tư cách đạo đức cách


mạng mới làm tốt được. Hạnh kiểm của anh như vậy, chắc


chắn xã không cử đi.


Mồ hôi rịn ra trên mặt A Lử. Có còn con đường nào đi


vừa bước chân không? Hết rồi. Hắn thừ người ra. Một giây


lâu như vậy. Bỗng chốc bóng dáng một con đường ló ra


trước mặt hắn. Không đắn đo suy nghĩ, hắn hướng ngay về


phía ấy.


- Thế thì chị cho tôi đi xây dựng vùng kinh tế mới. -


Hắn láy lại ý định còn đang ám ảnh hắn. - Tôi muốn đi khỏi


bản này.


Seo Mỉ nhíu mày:


- Đầu óc anh lại tối rồi. Bản Lù Chải lúc này khác gì một


vùng kinh tế mới? Người ít, đất cần khai thác lại nhiều. Có


đưa hàng trăm nhân công đến đây, cùng dân bản mở rộng


chăn nuôi trồng trọt cũng đủ việc làm, có thừa nhân công


đâu mà phải điều đi nơi khác.


Mồ hôi đã ròng xuống khóe miệng A Lử. Những giọt


mồ hôi mặn chát. Hắn bặm môi, lặng im. Phút sau, hắn nói


nghe buồn thảm:


- Tôi là cháu một tên phỉ cũ, vừa đây lại phải đi cải tạo.


Bản thân tôi cũng không tốt. Tôi ở lại chỉ làm dân bản giận


ghét thêm.


- Đúng là dân bản giận ghét anh với ông A Cấu. Có


người còn có thành kiến nữa đấy. Nhưng nếu anh thay đổi,


tiến bộ, tôi tin dân bản sẽ quên chuyện cũ và thương mến


anh. Ông A Cấu cũng thế. Sau khi đi cải tạo về, nếu ông ấy


tốt ra, ông ấy sẽ được dân bản thương mến như những


người khác. Người Mèo ta cũng như người các dân tộc khác,


rộng lòng thương người. Họ chỉ ghét những kẻ quay lưng đi,


không ghét những kẻ quay mặt lại. Được Đảng giác ngộ, họ


không có thành kiến với một ai. Kể cả thành kiến dân tộc


truyền từ đời nọ sang đời kia, họ cũng xóa bỏ rồi.


A Lử lại nhìn xuống đất, vẻ chán ngán:


- Tôi là con ngựa bỏ đàn mà đến bây giờ tôi mới biết...


- Con ngựa bỏ đàn chân bước không đều, sức không


bền như lúc nó đi với đàn. Hơn nữa, đi lẻ loi một mình, nó


dễ lạc lối. Tôi khuyên anh, nếu được ủy ban tha thứ, anh


nên yên tâm ở lại, lao động sản xuất, cải tạo tư tưởng, cùng


mọi người xây dựng bản làng. - Giọng Seo Mỉ trở nên sôi


nổi. - Chưa bao giờ bản Lù Chải được như bây giờ. Nước có


rồi, điện sắp có. Sắp có cả máy xay xát. Ruộng nương đã


được phát, vỡ thêm. Các đồi hoang đang được trồng cây.


Con đường dài rộng sẽ nối liền các bản làng xa. Bản Lù


Chải không dừng lại ở đây. Có Đảng dìu dắt, nó sẽ giàu


đẹp, dân bản sung sướng. Muốn được như thế, mọi người


phải lòng cùng lòng lao động, học tập, chấp hành các


đường lối, chính sách của Đảng, Chính phủ, không ai được


nghĩ khác.


A Lử lặng thinh. Hắn đang nghĩ về mình. Hơn lúc nào


hết, hắn thấy rõ con người của hắn. Một con ngựa bỏ đàn, -


như hắn đã tự nhận. Hắn nghĩ đến bản Lù Chải. Quả thật,


bản Lù Chải đã đổi thay. Những mùa lúa chín sắp tới, nó


chắc chắn còn khác nữa. Hắn nói vẻ xúc động.


- Chị Seo Mỉ à! Con ngựa lạc phải tìm về với đàn.


Tôi phải nghĩ như mọi người. Chị nói đúng, không ai được


nghĩ khác.


Seo Mỉ cố nén một tiếng thở dài nhẹ nhõm. Niềm vui


đến với chị. Chị vui vẻ như vừa cứu được một người khỏi


lăn xuống vực sâu. Người đó đã đứng lên được. A Lử! Liệu


hắn có còn sa chân lỡ bước nữa không? Chắc không, bởi con


đường đã sáng rõ.


A Lử đứng dậy. Seo Mỉ tưởng hắn đi về chẳng ngờ hắn


đứng yên. Hình như hắn muốn nói điều gì, song còn do dự.


- Chị Seo Mỉ à! - Cuối cùng A Lử nói bằng một giọng


mộc mạc - Dù chị chưa bao giờ yêu tôi, tôi vẫn yêu chị. Lúc


này lòng tôi vẫn chưa hết yêu chị. Thật mà.


Seo Mỉ nghiêm mặt. A Lử muốn gì. Không chú ý, hắn


thành thật nói tiếp:


- Nhưng con chim hết sức đôi cánh, con người hết sức


đôi bàn chân. Tôi biết tôi không xứng đáng. Chị nhận vòng


tay của anh giáo Cối là đúng. Tôi mong chị với anh ấy được


làm vợ làm chồng.


Gò má Seo Mỉ ửng hồng. Chị ngập ngừng:


- Cảm ơn anh A Lử… đã nói lời tốt.


Bây giờ A Lử mới chào bà Thào Xóa, Seo Mỉ rồi đi ra.


Bước chân hắn thanh thản hơn lúc đến đây. Seo Mỉ nhìn theo


hắn. Nắng lên rồi. Có còn đám mây nào ngủ quên trên


đỉnh núi.


*


Lão mú cống vừa ăn mèn mén xong. Ăn tại nhà A Cấu,


trong lúc A Lử đến nhà Seo Mỉ. Vợ A Cấu không ưa lão ta.


Dù vậy, lão ta vẫn được chủ nhà cho ăn. Người Mèo đến nhà


người Mèo, không phải đói. Không những lão ta không phải


đói mà còn no nê. Theo lệ thường, ăn bữa tối xong, lão ta lần


đến nhà nào có chè, khề khà uống nước, hút thuốc đến


khuya. Những lúc ấy, lão ta nghe ngóng tình hình trong bản,


xã. Rồi mò đến những nhà gặp chuyện bất thường, gợi ý cho


họ cúng “cái ma”. Tối hôm nay, ăn xong, hắn ta còn nán lại


bên bếp lửa, ngẫm nghĩ sự đời, đối với lão ta, đúng như A


Lử đã nói lúc sẩm chiều. Dân bản Lù Chải không mấy ai tin


lão ta nữa. Dân các bản khác trong xã cũng vậy. Người ta


không sợ “cái ma” như trước nữa. Việc đời bây giờ là lao


động sản xuất, nuôi dạy con cái, hội họp học hành. Tất cả


cho một cuộc sống ấm no. Tất cả cho cái bản vừa thoát ra


khỏi đám mây mù. Bao nhiêu là việc!


Cái thời rượu thịt của lão thầy cúng hết rồi. Nhưng hết


hẳn chưa? Lão ta còn ngồi đấy là vì lão ta vừa được đánh


một bữa no. Không có rượu thịt nhưng không thiếu mèn mén


với canh đậu tương. Vẫn còn sống tạm được. Lão ta cố bám


víu lấy cuộc sống tạm bợ ấy… Cơn thèm nước chè thôi thúc


lão ta. Phút chốc, lão ta nhớ đến ông Mí Cháng, bạn chè. Có


thật ông Mí Cháng cũng chán lão ta như A Lử nói không?


Ầy dà! Không tin cái mồm thằng A Lử được! Nó hay nói


chín phương tám hướng đấy! Lão ta nhủ thầm. Sau đấy, lão


lững thững đứng dậy đến nhà ông Mí Cháng.


Ông Mí Cháng đang cặm cụi mài búa. Vợ ông ngồi bên


khung cửi, dệt vải. Hai ông bà đều đã già. Con gái lớn lấy


chồng ở bản xa. Vậy mà tối hôm nay, nếp nhà có vẻ yên vui.


Tiếng lách cách, loạt soạt nghe ấm cúng. Lão thầy cúng đứng


lại bên ngoài cửa, nhòm vào. Yên tâm, lão ta đẩy cửa, bước


vào nhà.


- Ông mài búa để đi phát nương xa à? - Lão thầy cúng


vừa đi lại bên bếp lửa vừa đánh tiếng.


Ông Mí Cháng dừng tay, ngước mắt nhìn:


- Chào mú cống! - Ông Mí Cháng lơ đãng nói tiếp -


Không phải đi phát nương xa đâu… Tôi mài búa để sáng


mai hạ mấy cây thông làm cột điện thôi.


- Nhà ông chưa góp cây à?


- Góp đủ rồi. Nhưng anh A Sinh bảo phải có thêm một ít


cây nữa mới đủ làm đường dây. Nhà tôi còn nhiều, tôi ủng


hộ mấy cây.


Nói xong ông Mí Cháng lại ngồi xuống mài, nhìn lão


thầy cúng dò hỏi:


- Từ hôm về… ông có đi làm cho hợp tác xã không?


- Có đấy… Dân bản đi làm cả, mình không đi làm…


không nên đâu.


Lão thầy cúng dấp dim mắt ngó ông Mí Cháng. Lão ta


ngờ ngợ. Hình như tối hôm nay, ông Mí Cháng tiếp lão ta


không được mặn mà như mọi lần. Nét mặt, giọng nói ông


dửng dưng. Lão ta đưa bàn tay có những chiếc móng cáu


ghét, gãi gãi đầu. Đám gàu bay ra trắng xóa.


- Ông bỏ mảnh nương phát dở à? - Lão thầy cúng thăm


dò lần nữa.


- Phải bỏ thôi.


- Tôi tiếc cho ông đấy.


- Sao thế, mú cống?


- Cái điện về, cái ma phải bỏ đi. Cái ma không còn nữa,


ruộng nương ở bản này phải gầy thôi. Không có nương ở xa


bản, không có mèn mén ăn đâu. Ông nghe phải lời xấu rồi.


Thình lình có tiếng quát từ góc nhà ném ra:


- Cút đi! Chính mú cống nói lời xấu đấy! Mú cống cút ngay!


Tiếng bà Mí Cháng. Dường như oán hờn chất chứa từ


lâu trong lòng bà đột nhiên bật dậy. Bà hắt ra qua cái giọng


giận dữ. Lão thầy cúng như thể bị ném nắm tro vào mặt.


Luống cuống, lão ta há hốc mồm, mắt chớp chớp. Ai dám


quát mắng mú cống thế? Một người đàn bà Mèo vốn nể sợ mú


cống đấy! Lão ta rên rỉ thầm trong bụng: Chử lầu à, sao lại thế


được? Sông La Hờ sắp cạn, núi Dình Chinh sắp lở rồi sao?


Trong lúc ngạc nhiên đến tột độ, lão ta nhìn ông Mí Cháng.


Lão ta chờ đợi ông thét mắng vợ, rửa nhục cho mình. Không,


ông làm thinh. Điềm nhiên, ông đưa mấy ngón tay gại gại


lưỡi búa vừa mài. Lão ta lại có cảm giác nóng rát trên mặt.


Bất giác lão ta ấp bàn tay vào má. Chử lầu à! Thế là thế nào?


Là cái thời của các mú cống hết hẳn rồi! Loạng choạng, lão ta


đứng lên. Rồi thất thểu đi ra đường.


Lão thầy cúng trở lại nhà A Cấu. Bà chủ nhà đang xay


ngô ở một góc nhà. A Lử chưa về. Căn nhà ám khói bếp như


gà gà ngủ trong tiếng ru đơn điệu. Tiếng ru đơn điệu và


buồn tẻ của cái thớt cối quay đều đều. Lão thầy cúng buông


người ngồi xuống cạnh bếp. Cánh tay đánh đai quanh đầu


gối, lão ta lặng nhìn đám khói bếp bay vật vờ. Bỗng dưng lão


ta thấy cồm cộm phía sau. Lơ đãng, lão ta vòng tay lại, rút


hai mảnh trúc cài ở cạp quần. Rồi giơ ra trước mặt, ngắm


nghía. Lão ta dùng đồ nghề này để xin âm dương từ lâu lắm


rồi. Hai mảnh trúc đã lên nước cũng như cặp môi của lão đã


nhiều lần nhờn bóng thịt. Từ nay trở đi, tất cả sẽ khô khốc.


Chắc chắn thế. Lão ta nhìn trộm bà chủ nhà. Bà ta đang mải


xay, không chú ý đến lão thầy cúng. Lão ta liền thả một


mảnh trúc vào bếp. Lửa ngốn mẩu trúc, bốc thành ngọn.


Cùng với ngọn lửa, cục xương yết hầu của lão ta nhô lên tụt


xuống. Run rẩy, lão ta thả nốt mẩu kia vào bếp lửa. Đoạn thở


một hơi như hắt ra. Thế là hết.


A Lử đi về. Nom thấy lão thầy cúng, hắn hỏi:


- Mú cống ăn chưa?


Lão thầy cúng gật đầu. Sau đấy, lão ta chống tay vào


đầu gối, đứng lên. A Lử lại hỏi:


- Mú cống đi đâu đấy?


Lão thầy cúng hất hàm ra hiệu, rồi đẩy cửa bước ra. Lão


ta đến nhà anh bí thư chi bộ. Lúc bấy giờ chỉ có mẹ con thằng


A Páo ở nhà. Còn A Dếnh, anh đang ở chỗ có tiếng reo hò.


Nơi đó, bên cạnh hai cái bể xây, một tốp nam nữ thanh niên


nhộn nhịp trồng cây cột điện cuối cùng. Ngày mai, hết hạn


nghỉ phép, A Sinh phải trở về nhà máy. Đêm hôm nay,


anh muốn cùng dân bản hoàn tất công trình xây dựng nhỏ


bé mà anh được cử làm “chỉ huy trưởng”. Tiếng reo vui lan


ra khắp bản.


Lão thầy cúng ngồi rù rù bên bếp. Một lúc lâu sau, A


Dếnh mới về đến nhà. Có lẽ anh đã đứng phơi ra ngoài trời


sương. Sương nặng hạt. Mái tóc, vai áo anh ẩm ướt. Nhưng


trên gương mặt anh, nụ cười vẫn tương sáng.


- Mú cống đấy à? - A Dếnh vui vẻ chào hỏi lão thầy cúng.


Lão ta giơ tay quều quào:


- Đừng gọi tôi là mú cống nữa, anh A Dếnh à! Tôi muốn


làm… làm xã viên thôi.


- Ông nói thật đấy chứ?


- Thật mà.


A Dếnh nheo mắt ngó lão thầy cúng:


- Ông nghĩ kĩ chưa?


- Tôi nghĩ nhiều trong bụng rồi. Phải làm xã viên hợp tác


xã Lù Chải thôi.


A Dếnh nghiêm giọng:


- Ông nghĩ như thế là đúng. Tôi nói rồi, nếu ông một


lòng với hợp tác xã, cần cù lao động, hợp tác xã sẽ bảo đảm


cái ăn, cái mặc, chỗ ở cho ông, không để ông phải lang thang


như bây giờ. Ông nên nhớ, Đảng, Chính phủ đã chỉ con


đường sáng cho ông đi, ông đừng dại dột đi vào chỗ tối nữa.


Lão thầy cúng lẩm bẩm:


- Bụng tôi sáng ra rồi. Ngày mai tôi đi làm…


- Ông phải trình bày với cô Seo Mỉ, chủ nhiệm hợp tác


xã đã. Cô ấy sẽ sắp xếp công việc cho ông.


Lão thầy cúng đứng dậy. A Dếnh vội hỏi:


- Ông đi đâu bây giờ?


- Tôi đến nhà… chị chủ nhiệm - Lão thầy cúng ngượng


ngùng trả lời.


Tối đã một lúc lâu lắm. A Dếnh toan giữ lão thầy cúng


lại ngủ đêm nay rồi lại thôi. Con ngựa hoang vừa được đóng


yên cương. Hãy để nó làm quen với cái hàm thiết.


21


Hồi hộp, Seo Mỉ bấm công - tắc điện. Tiếng "tách" khô


giòn vừa vẳng lên, vầng ánh sáng tưng bừng đã tỏa sáng


trong căn nhà tù mù ánh đèn dầu. Y như tia chớp giật trên


vòm trời đêm. Trong giây phút bất giác, bà Thào Xóa đưa


bàn tay lên ngang mắt cho đỡ chói. Seo Mỉ vẫn đứng nguyên


chỗ ấy, ánh mắt ngỡ ngàng. Những năm đi học trường dân


tộc miền núi, chị đã từng sống trong các gian buồng chan


hòa ánh điện. Nhưng trong nếp nhà, sương mù phủ mái,


bóng tối đọng trong các khe góc từ bao nhiêu mùa lúa rồi,


bây giờ ánh điện mới bừng sáng. Chị hồi hộp và xúc động.


Bên ngoài, bóng tối đã giăng trên núi đồi. Giữa mảng


bóng tối mịt mùng, ánh điện càng chói chang. Seo Mỉ đưa


mắt nhìn quanh. Ánh điện soi rọi vào tất cả. Giường, bàn,


ghế, ngăn bếp, cái góc kê chiếc cối xay... Và cả đôi thuồng, cái


lù cở, cái chày giã thóc, cái chõ đồ mèn mén, chiếc guồng,


những cuộn sợi lanh... Tất cả tắm trong cái ánh sáng đẹp như


nắng vàng lúc bầu trời vút lên cao, trong vắt một màu xanh.


Bỗng nhiên chị có một ấn tượng là lạ. Chị tưởng chừng các


đồ vật bấy lâu nay triền miên trong bóng tối và khói bếp,


đang vùng vẫy trong ánh đèn. Tia mắt chị dồn về phía người


bà. Bà Thào Xóa đang chuẩn bị xay ngô. Mảnh bóng tối vây


quanh cái cối và bà từ khi bà còn con gái, rồi làm mẹ, bà


ngoại đến giờ, tối hôm nay mới biến đi. Dường như bóng


mây nấp sau vầng trán nhăn nheo của bà cũng vừa trôi qua.


Gương mặt bà nom rạng rỡ hẳn lên.


Seo Mỉ đẩy cửa bước ra. Chị đi dự một cuộc họp mặt tại


trụ sở ủy ban. Anh em công nhân đã hoàn thành việc kéo


đường dây về bản trước thời hạn. Tối hôm nay, A Dếnh thay


mặt đoàn thể, chính quyền xã, Seo Mỉ, hợp tác xã Lù Chải,


tiếp thu công trình và cảm ơn họ. Chị vừa đến nơi đã thấy


anh bí thư chi bộ và một số nam nữ thanh niên ở đấy. Trụ sở


ủy ban sáng trưng. Một lát sau, anh em công nhân kéo đến.


Quả thật, ánh điện là niềm vui luôn luôn mới của những


người thợ điện. Họ ngắm nhìn ngọn đèn. Qua đường dây


vắt ngang đèo cao, suối sâu, họ đã mắc bao nhiêu ngọn đèn


như thế rồi? Nhớ không hết. Vậy mà họ tưởng như đấy là


ngọn đèn đầu tiên của mình. Ánh mắt họ thật say sưa.


Cuộc họp mặt giản dị mà thân mật, kết thúc nhanh chóng.


Sáng sớm mai, anh em công nhân lại lên đường đi đến một


bản khác.


Tan cuộc họp, Seo Mỉ trở về bản. Chị lần lượt đi ngang


qua từng nhà. Ánh đèn từ các nhà hắt ra ngoài đường, quẩn


vào bước chân. Bước chân chị rộn ràng như đi chơi chợ, như


dạo trên lưng đồi nở đỏ hoa đào. Qua các cánh cửa mở hé,


chị thoáng nhìn vào bên trong. Đôi lúc chị dừng lại. Trong


nhà kia, mọi người đang mải mê nhìn ngọn đèn. Dưới ánh


điện, hình như nét mặt người già đỡ khắc khổ; tròng mắt em


nhỏ đen láy; gò má cô gái đỏ hây hây. Các khuôn mặt đều


sáng sủa ra.


Seo Mỉ đang đứng trước cửa nhà A Lử. Không thấy ánh


đèn điện. Chỉ có ánh lửa bếp le lói qua khe cửa khép hờ. Chị


ghé mắt nhòm vào nhà. A Lử ngồi im lặng bên bếp. Và các


nếp nhăn trên trán xếp lại. Hắn đang nghĩ gì? Có lẽ hắn chưa


hết hối hận. Tối hôm nay, cái ánh sáng chói rọi vào đầu óc,


khiến hắn tủi hổ. Nếu đúng như thế thì đáng mừng cho hắn.


Hắn sẽ như mọi người. Nhà hắn sẽ như mọi nhà. Sáng ánh


điện! Chị bước đi. Lát sau, chị dừng chân trước nhà cụ Ma


Cai. Quang cảnh trong nhà giống như mọi tối. Cụ ngồi cạnh


đĩa đèn dầu xứ chủ, lặng lẽ nối lanh. Trong im lặng, nghe rõ


tiếng cánh dơi chao muỗi, tiếng tàu lá khô trăn trở ngoài hè.


Nom cụ như thể ngồi một mình trên chóp núi cao, bốn phía


là mây mù. Chị lại thấy thương cụ.


Seo Mỉ vòng ra chỗ bể xây. Ở đấy trồng một cây đèn.


Ánh điện từ trên ngọn cột thông tỏa xuống lấp lánh như ánh


mặt trời treo trên lưng núi. Thấp thoáng dưới tán lá, bóng


mấy người con trai con gái Mèo. Tiếng khèn chợt nổi lên.


Tiếp đến tiếng hát theo điệu Gầu phềnh. Tiếng hát tình yêu


quyện vào tiếng khèn, bay lượn, quấn quanh Seo Mỉ. Vui như


đi chơi chợ, chị dạo bước lại chỗ họ. Vừa lúc ấy, Cối đi ngang


qua. Bộ quần áo ka-ki màu tím than phủ bụi đường. Khuôn


mặt nhẫy mồ hôi lấp ló dưới chiếc mũ lá đội sùm sụp. Anh


lên huyện từ lúc tảng sáng, bây giờ mới về. Lúc về cũng như


lúc đi, đi bộ. Mệt và đói, anh rảo bước về nhà.


Một cô gái nắm tay Seo Mỉ, bả lả hỏi:


- Bao giờ thì "tuyên bố", chị Seo Mỉ?


Seo Mỉ tủm tỉm hỏi lại:


- "Tuyên bố" là sao, chị chưa hiểu đâu.


Cô gái nheo mắt cười:


- Tiếng của người Kinh đấy, chị hỏi anh giáo khắc hiểu.


- Thế thì không phải hỏi nữa. Bản ta có điện rồi. Bao giờ


hợp tác xã ta mua được cái máy xay xát, chị sẽ... "tuyên bố".


Cô gái bẻo lẻo như con chim dì câu:


- Dà! Thế thì còn lâu lắm, chị Seo Mỉ à!


Seo Mỉ bẽn lẽn:


- Không lâu đâu.


Seo Mỉ ngồi chơi với đám con trai, con gái một lúc rồi đi


về. Tiếng khèn bay cao bay thấp, đưa chân chị một quãng xa.


Về đến nếp nhà còn đang chói sáng ánh đèn, chị cảm thấy


vui hơn mọi tối. Thế nào Cối cũng đến chơi! Ý nghĩ đó khiến


chị vui thêm. Quả nhiên, một lát sau, Cối đến. Anh vẫn mặc


bộ quần áo phủ bụi đường. Trên khuôn mặt đã ráo mồ hôi lộ


ra một vẻ gì khang khác. Vẻ đăm chiêu tư lự. Theo lệ


thường, anh đến bên bà Thào Xóa, chào hỏi và biếu bà gói


bánh mua ở phố huyện đem về. Cảm động, bà hết nhìn anh


lại nhìn cháu gái. Nỗi ước mong thầm kín hiện ra trong khóe


mắt bà. Mong sao chúng nó nên vợ nên chồng! ... Phút sau,


anh ngồi xuống ghế, trước mặt Seo Mỉ.


- Hôm nay anh lên huyện họp à? - Seo Mỉ vội hỏi.


Anh chậm rãi đáp:


- Anh đi dự cuộc họp thường xuyên, các giáo viên trong


huyện báo cáo tình hình giảng dạy, học tập ở trường mình


trong học kỳ vừa qua. Sau đấy, phòng giáo dục nhận xét và


đề ra phương hướng công tác trong thời gian tới.


- Trường xã ta có nhiều khuyết điểm không anh?


- Không em ạ! Trường xã ta tuy có một số việc còn tồn


tại, song là một trong mấy trường được huyện biểu dương.


Cụ thể, nó được biểu dương về mặt tổ chức, vận động, về


quan hệ giữa nhà trường và gia đình học sinh.


Nỗi vui đột ngột lộ ra trên nét mặt Seo Mỉ:


- Bao giờ họp thi đua trong chi bộ, anh phải báo cáo


thành tích trong công tác của anh đấy.


Cối vẫn điềm đạm:


- Chưa chắc anh đã được dự cuộc họp thi đua sắp tới ở


chi bộ ta đâu.


Seo Mỉ khẽ giật mình:


- Sao thế anh?


Cối im lặng nhìn Seo Mỉ. Dường như anh đang đắn đo


suy nghĩ. Bây giờ Seo Mỉ mới chú ý đến nét mặt, giọng nói


của Cối. Từ nãy đến giờ anh không có vẻ buồn nhưng rõ


ràng không được vui như những lần trước anh đã tới đây.


Sao vậy? Anh nghiêm trang nói, không trả lời ngày vào câu


hỏi của Seo Mỉ:


- Sau cuộc họp, đồng chí trưởng phòng gặp riêng anh và


cho biết một trong các xã ở khu Pha Long ta, chưa có trường


dạy chữ phổ thông. Thật ra, xã ấy đã hai lần mở trường song


khâu tổ chức, vận động làm chưa được tốt nên chỉ có vài ba


học sinh. Thấy trường lớp buồn tẻ quá, các em này cũng


chán nên đều thôi học. Cả hai lần đều như vậy. Vì thế, đến


bây giờ, trường sở, bàn ghế ở xã ấy vẫn bỏ không...


Seo Mỉ đã đoán ra một phần cái việc sắp xảy đến với


Cối. Cùng lúc đó, một việc khác chen vào, choán lấy tâm trí


chị. Chị cố dằn và lắng nghe Cối nói tiếp:


- Qua báo cáo, phòng nhận thấy trường xã ta có một số


kinh nghiệm trong việc này nên có ý muốn điều động anh về


đấy, mở kỳ được một cái trường cho xã.


Seo Mỉ đoán đúng. Nhưng sau đấy thì ra sao? Chị trấn


tĩnh lại rồi hỏi:


- Phòng quyết định rồi à?


- Đồng chí trưởng phòng mới hỏi ý kiến anh để báo cáo


với ủy ban huyện chứ chưa có quyết định.


Seo Mỉ hỏi, cố lấy giọng cho tự nhiên:


- Ý kiến anh ra sao?


- Trên chưa quyết định nhưng anh thấy việc này đúng là


vì lợi ích chung. Trong quá trình công tác, anh đã có được


một số kinh nghiệm trong việc vận động các gia đình cho


con em đi học; tạo điều kiện cho các em yên tâm học tập, tìm


thấy niềm vui ở trường lớp. Trường xã ta đã có nền nếp.


Ngoài ra, anh lại chưa lập gia đình. Anh đến đấy, thời gian


đầu, không thể không gặp khó khăn. Dù sao cũng không đến


nỗi khó như đối với các anh chị đã có con cái, nhà cửa ở nơi


khác, hoặc anh chị em mới ra trường. Vì thế, anh đã nói với


đồng chí trưởng phòng là anh sẵn sàng đến xã ấy.


Seo Mỉ ngập ngừng:


- Anh có trình bày... hoàn cảnh riêng với phòng không?


Cối hiểu ý Seo Mỉ. Giọng anh bỗng bồi hồi:


- Anh có nghĩ đến việc của chúng ta. Ngay sau đấy, anh


nghĩ lại. Anh đã được đứng trong hàng ngũ của Đảng, thề


suốt đời phấn đấu cho lý tưởng của Đảng thì anh phải đặt lợi


ích cách mạng lên trên hết như mọi đảng viên. Dù cho anh


có vợ con, cơ ngơi ở đây rồi mà Đảng điều động anh đi một


tỉnh khác, thậm chí vào tận miền Nam vừa giải phóng, anh


cũng phải nghiêm chỉnh chấp hành. Đấy là nhiệm vụ, tư


cách, phẩm chất của người Đảng viên. Cho nên anh không


hề trình bày hoàn cảnh riêng với phòng. Mong em hiểu anh


mà không trách anh đã hờ hững với hạnh phúc của chúng ta.


Seo Mỉ như chợt tỉnh cơn mê. Chị nói nhỏ nhẹ mà nghe


vẫn run run:


- Anh không đáng trách, em mới đáng trách. Em đã nghĩ


đến cái riêng hơn là cái chung. Em sai rồi.


- Hạnh phúc sắp đến với chúng ta thì gặp trở ngại.


Nhưng nếu chúng ta cùng quyết tâm khắc phục, chúng ta có


thể vượt qua. Vả lại, không có một hạnh phúc chân chính


nào tự nó tìm đến với mình. Mà mình phải phấn đấu, nhiều


khi gian khổ, mới có được. Chúng ta hãy bình tĩnh mà phấn


đấu em ạ. - Cối lựa lời động viên Seo Mỉ.


Seo Mỉ lặng im. Giây phút sau chị trở lại bình tĩnh:


- Anh yên tâm, em nghĩ sáng ra rồi. Bây giờ anh cho em


biết cụ thể nó ra sao.


- Trước khi anh về đây, đồng chí trưởng phòng cho anh


biết, sẽ báo cáo ngay việc đó với ủy ban huyện. Nếu không


có gì thay đổi, trong tuần này ủy ban sẽ ra quyết định cử


người về thay anh để anh đi nhận nhiệm vụ mới. Việc đó cần


tiến hành sớm vì việc học hành của các cháu, việc bổ túc văn


hóa cho người lớn là những việc quan trọng trong chương


trình xây dựng bản làng. Còn việc của chúng ta... - Rụt rè,


Cối cầm lấy tay Seo Mỉ. Từ buổi gặp nhau trong ráng chiều


êm ả trên đường về bản đến bây giờ, lần đầu anh nắm tay


người yêu. Bàn tay nhỏ nhắn run lên trong tay anh. Anh nói,


giọng ấm như hơi lửa bếp những đêm giá lạnh:


- Một lần nữa, lần cuối, em cho anh biết lòng em.


- Anh hỏi lại lòng anh trước đi.


- Lòng anh trước sau như một. Trước khi báo cáo với chi


bộ, anh đã nghĩ, nếu được đoàn thể và gia đình em đồng ý,


anh sẽ cùng em lập gia đình ở bản Lù Chải mà anh coi là quê


hương thứ hai. Lúc này cũng vậy, anh không nghĩ khác.


Seo Mỉ mân mê chiếc vòng của mẹ để lại, chị đeo ở


cổ tay:


- Người con gái Mèo chỉ nhận vòng tay của người con


trai nào mà mình đã thuận trao lòng mình, đời mình cho


người ta. Anh không có vòng bạc nhưng có lời nói. Em nhận


lời anh rồi mà.


- Chỉ còn vài tháng nữa là nghỉ hè. Anh sẽ về quê đón


mẹ anh lên đây thưa chuyện với bà em và chính quyền, đoàn


thể. Sau đấy, hai gia đình sẽ định ngày... Việc của chúng ta


như thế là tạm xong. Nay mai, dù có phải tạm xa nhau,


chúng ta hãy cùng lo liệu để sớm được gần nhau.


Seo Mỉ nhìn Cối ánh mắt rắn rỏi:


- Chỉ sợ lòng xa, còn đường dù có cách chín núi tám khe


vẫn gần. Anh yên tâm.


Cối xem đồng hồ:


- Tối hôm nay em có phải họp hành gì không?


- Tối hôm nay em rỗi.


- Thế thì anh ở đây với em một lúc nữa rồi anh sẽ về


soạn bài, sáng mai đi dạy.


- Anh còn phải dạy mấy buổi nữa?


- Anh chưa biết đích xác. Còn dạy buổi nào, anh phải


làm trọn nhiệm vụ buổi ấy để lúc chia tay với các em học


sinh, anh không có điều gì phải ân hận.


Giọng Seo Mỉ bỗng buồn rầu:


- Các em học sinh trong xã đều quý mến thầy giáo. Hôm


nào phải xa anh, chắc các em khóc đấy.


- Nếu thế, trong nỗi buồn của anh có cả niềm vui. Anh


nghĩ, đối với một người dạy dỗ các em, không có sự thưởng


công nào thành thật, quý báu bằng nước mắt của các em


trong lúc thầy trò chia tay.


Cối im bặt. Anh vừa chợt nhớ đến những lần anh từ biệt


ngôi trường quen thuộc, nền nếp để đi xây dựng trường học


ở một triền núi khác. Lúc thầy trò sắp xa nhau, chưa biết bao


giờ gặp lại, các em học sinh vây quanh. Chúng nhìn anh, mắt


ướt nước mắt. Các bà mẹ cũng không nén nổi xúc động. Họ


dúi vào tay anh giáo những gói xôi, những quả lê, quả đào ở


vườn nhà, nước mắt rưng rưng. Các ông già thì có người nói,


giận dỗi: "Trường của ta có được thầy giáo tốt, huyện lấy đi


cho trường khác. Huyện sai rồi!". Những lúc đó, Cối


nghẹn lời...


- Lớp bổ túc văn hóa của chúng em ra sao? Chúng em


không muốn nghỉ học đâu. - Seo Mỉ hỏi, cắt ngang dòng suy


nghĩ của Cối.


- Anh sẽ bàn với đồng chí nào về đây thay anh, cố duy


trì, phát triển lớp học này. Nó như cái cây đã bén rễ. Chúng


ta phải cùng nhau chăm sóc cho nó mau lớn. - Cối đăm đăm


nhìn ngọn lửa bếp - Ngày trước, người Mèo ta không phải


khổ chỉ vì thiếu mèn mén, hạt muối với bộ quần áo chàm, mà


còn khổ vì thiếu chữ. Bây giờ no lành rồi, ta phải nghĩ đến


việc học. Có như thế, người Mèo ta mới thoát ra khỏi vòng


tăm tối từ bao đời nay.


Seo Mỉ trầm ngâm. Bất giác chị lại nghĩ đến bản Mèo.


Bản Lù Chải và chặng đường nó vừa vượt qua. Đèo, dốc,


khe, vực. Các chặng đường sắp tới cũng không trơn tru. Hốc


đá muốn níu bước chân. Cỏ lau rình cướp lối đi. Song bóng


tối đã trả lại mặt đường. Con đường giờ đây đã sáng tỏ.


Bà Thào Xóa vẫn lặng lẽ xay ngô ở góc nhà. Chốc chốc


bà lại nhìn Seo Mỉ và Cối. Bà đoán biết cuộc đời của đứa


cháu gái sắp có sự đổi thay. Hạnh phúc của nó dường như


đã rộn ràng trong lòng bà. Chao! Hồi còn bé, nó khổ lắm!


Bỗng nhiên câu chuyện về cha mẹ Seo Mỉ - Con rể, con gái bà


- Quay đảo như các vòng cối quay đều đều trước mặt bà...


*


Dạo ấy, Pha Long là đất phỉ. Phỉ nhung nhúc như đàn


giòi đang đục cái xác chết.


Gia đình bà Thào Xóa ở ngay bản này. Một ngày kia,


mảnh trời bé nhỏ trên ngôi nhà ấy, bỗng dưng dựng những


cụm mây đen. Bất hạnh như hòn đá lở, giáng xuống người


bà. Chồng bà chết! Một người Mèo sống như con dế núp


dưới khóm cỏ ngải, đã chết như con dế lúc tắt tiếng gáy rền


rĩ. Khi chết cũng như lúc ốm, không được mú cống đến nhà,


cúng "cái ma". Bà đau khổ. Cũng may, người chồng xấu số


đã để lại cho người vợ góa một đứa con gái mặt mũi sáng


sủa. Seo Chẩn! Seo Chẩn còn bé dại, chưa đẩy nổi cái cối xay


đậu tương. Dẫu vậy, nó cũng là niềm vui an ủi của người mẹ


cô đơn. Thời gian trôi đi như dòng sông La Hờ ngày đêm đổ


về xuôi. Nhiều mùa ngô đã trổ bắp trên các hốc đá. Nhiều


mùa lúa đã chín trên vạt ruộng khoét vào lưng núi. Seo Chẩn


dậy thì. Cô gái có đôi mắt sóng sánh, nụ cười tươi như hoa


đào nở. Xuân về, nhiều trai bản đã đến đầu nhà cô, thổi kèn


lá, đàn môi tỏ tình. Tiếng kèn, tiếng đàn dìu dặt suốt đêm.


Lại đến ngày, các đoàn ngựa từ mọi ngả đổ về phố Pha


Long. Tiếng ngựa hí vang khe núi. Tiếng mã làn đeo hai bên


khung thồ, loạt soạt. Tiếng dao và vào bao gỗ, lách cách. Và


phảng phất trong không khí mùi mồ hôi ngựa hăng nồng.


Ngày phiên chợ.


Sáng hôm đó, Seo Chẩn cưỡi ngựa đi chợ mua muối. Đi


đến một quãng đèo khuất, cô chợt thấy một bóng ngựa bước


thủng thỉnh phía trước. Người ngồi trên lưng ngựa là một gã


có khuôn mặt choắt, mắt xếch, trạc tuổi ngoài hai mươi.


Giàng A Khấu! Seo Chẩn đã nhận ra cái thằng có tiếng ngỗ


ngược, hung tợn ở vùng này. Nó xuống ngựa, đứng đợi bên


vệ đường. Khi cô gái đi tới nơi, nó chụp bờm ngựa của cô,


ghìm lại.


- Anh làm gì thế, anh A Khấu? - Seo Chẩn lấy làm lạ hỏi.


A Khấu nheo cặp mắt xếch, hau háu nhìn vào mặt


cô gái:


- Cô Seo Chẩn à! Cô đến tuổi làm vợ rồi. Thôi, cô làm vợ


tôi đi. Tôi có nhà to, nương rộng, có nhiều trâu, ngựa, lấy tôi


cô sướng đấy.


Seo Chẩn sững sờ. Có người con trai Mèo nào lại tỏ tình


sỗ sàng như thế? Nó nói thật hay đùa? Mặt nó lạnh như hòn


đá phơi sương, chắc nó không nói đùa đâu. Cô trấn tĩnh lại:


- Lòng không yêu nhau, có che ô vải, cưỡi ngựa rồng(1)


cũng không sướng được. Tôi không thuận làm vợ anh đâu.


A Khấu hất hàm hỏi:


- Cô nói đúng như bụng cô nghĩ đấy chứ? Tôi nói trước


cho cô biết, cô mà làm vợ người khác, cô không nằm cạnh


chồng cô trọn một đêm đâu. Cô trông đây này! - Vừa nói, A


Khấu vừa rút con dao sáng loáng ở trong túi dết ra, phạt gọn


___


(1) Ý muốn nói giàu sang.


một nhát vào tai con ngựa của Seo Chẩn. Một mẩu tai ngựa


rơi xuống đất. Đau quá, con ngựa chồm lên, hất cô gái ngã


sóng soài. Rồi rung bờm hí, khói phụt ra hai lỗ mũi.


A Khấu chĩa con dao nhọn hoắt vào mặt Seo Chẩn, nói:


- Tôi hẹn cho cô từ nay đến tuần trăng sáng, nếu cô


không chịu làm vợ tôi, tôi sẽ đón bắt cô, đưa đến chỗ xa chín


núi tám khe, không bao giờ cô thấy mặt mẹ nữa. Tôi nói


rồi đấy.


Dứt lời, A Khấu nhảy lên ngựa quay đi. Seo Chẩn lóp


ngóp ngồi dậy, trèo lên mình ngựa. Có lẽ lúc ra đi, cô nghe


thấy ai hát bài Gầu tú dua rồi! Tiếng hát mồ côi nghe não ruột


ấy là điềm chẳng lành. Cô bỏ phiên chợ, giục ngựa quay về.


Dăm hôm sau. Vào một buổi chiều, lúc mây mù quẩn


quanh trên vệt đường mòn đã tái xám. Và bản Lù Chải ở


phía xa đã chìm trong bóng chiều ẩm lạnh. Seo Chẩn đang


bước theo con ngựa thồ củi từ rừng về nhà bất thần một


bóng người từ đâu đấy lao ra. Cô giật thót người. Lại thằng


A Khấu! Nó chặn đầu ngựa, rồi nhìn xoáy vào mắt cô.


Hoảng sợ, cô đảo mắt nhìn quanh. Chung quanh cô không


có một bóng người ngoài cái thằng tay cầm lăm lăm con dao.


Cô run lên như tàu lá.


- Cô Seo Chẩn! - A Khấu lạnh nhạt nói - Còn mấy ngày


nữa là đến tuần trăng sáng. Cô mà không chịu làm vợ tôi,


trước khi cô đi đến chỗ cách đây chín núi tám khe, cô như


con ngựa này. Cô trông đây!


A Khấu, một tay túm lấy vành cái tai lành của con ngựa,


tay kia đưa lưỡi dao cắt xoẹt. Con ngựa cất hậu, hai cẳng sau


đá ngược lên trời, hí điên cuồng. Hai bó củi buộc hai bên


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 1093


hông nó, văng ra xa. A Khấu ném mẩu tai ngựa xuống đất,


gằn giọng:


- Tôi nói rồi đấy!


Nói xong, A Khấu quay vào rừng. Seo Chẩn sa sẩm mặt


mày. Cô rụi xuống đất, ngất đi. Còn ngựa chạy vòng quanh


chủ, hí, cánh mũi phập phồng. Khi vó ngựa đã giẫm nát đám


đất, cô gái mới tỉnh lại. Cô cố leo lên, nằm sấp trên lưng


ngựa. Bờm rủ, đầu cúi gập, con ngựa đi bước một, đưa chủ


về nhà. Lúc bấy giờ sương đã ken đầy.


Lần trước, Seo Chẩn không dám cho mẹ biết chuyện. Mẹ


biết, mẹ lo buồn. Lần này, cô không thể giấu mẹ được nữa.


Tai họa đã đến sau lưng. Cô liền kể đầu đuôi sự việc. Rồi


đưa cho mẹ hai mẩu tai ngựa. Một mẩu đã khô quắt; mẩu kia


còn rớm máu. Mẹ lặng thinh. Nước mắt ứa ra, đổ dài trên


đôi má đã hằn vết nhăn. Chử lầu à! Làm thế nào bây giờ?


Thằng Tây trở lại Lao Cai. Bọn quan châu, thổ ty, thống


lý, lính dõng, phỉ ngày trước ngóc đầu dậy. Đồn bốt giặc


mọc lên khắp nơi. Chúng giết người, cướp của, hãm hiếp,


đốt nhà. Đêm đến, lửa nhà cháy giần giật. Tiếng kêu khóc


nghẹn giọng. Người các dân tộc đều cực khổ. Người Mèo ở


trên núi cao càng khổ. Nỗi khổ dài như những đêm thao


thức, nghe con gà gáy đủ năm lần. Ở Pha Long, Châu Quáng


Lồ hùng cứ một phương. Tên trùm phỉ người Mèo được


thằng tây gắn lon quan một. Nó ra sức bắt lính, mộ phỉ hòng


chiếm giữ lâu dài mảnh đất vùng biên giới. Bọn tay chân hết


lời tâng bốc nó: "Quan một bắn còn giỏi hơn Tiểu lý quảng


Hoa Vinh thời Thủy Hử bên Tàu. Con chim dì li đang bay,


quan bắn trúng mắt nó. Quả chí phúa(1) treo trên cây, quan


bắn trúng cuống nó. Người quan rắn hơn lưỡi cày người Hà


Nhì đúc, nòng súng hỏa mai người Mèo rèn, đạn bắn không


thủng, mã tấu chém không đứt. Chử lầu cho quan xuống đất


Pha Long, đứng đầu người Mèo. Ai chống lại quan, có náu


trong hang sâu, đạn của quan cũng biết bay đến bắn chết, mã


tấu cũng biết chỗ chui vào chặt đầu... ". Bố A Khấu là tay sai


của Châu Quáng Lồ. Hắn đi cướp bạc trắng, trâu, ngựa, lén


lút đưa về nhà. A Khấu cậy thế bố, càng ngang ngược.


Bà Thào Xóa ấp hai bàn tay vào mặt, đầu gục xuống đầu


gối, nghĩ. Nghĩ đến nhức chói hai bên thái dương, bà vẫn


thấy không có cách nào khác: Seo Chẩn phải làm vợ thằng


phỉ A Khấu! Bởi lẽ, Châu Quáng Lồ còn kia. Nó còn ngồi


trên tấm da báo, mảnh vải trắng vẽ bùa, ấn tướng soái vắt


chéo trên ngực, đứa con gái mơn mởn của bà làm sao thoát


khỏi tay phỉ được? Tránh con rắn xanh, gặp con hổ mang.


Con nào cũng là rắn độc. Hơn nữa, không lấy được Seo


Chẩn, nhất định A Khấu sẽ trả thù. Bất giác, bà hé hai bàn


tay che mặt, nhìn hai mẩu tai ngựa nằm yên lặng trước mặt.


Trong ánh lửa thoi thóp, hai mẩu da bỗng như trăn trở, máu


ứa ra. Bà rùng mình.


Gần sáng, Seo Chẩn tỉnh dậy sớm hơn thường lệ. Cô


nhìn ngơ ngác. Mẹ dậy từ lúc nào mà đã ngồi bên bếp? Từ


tối hôm qua đến giờ, mẹ cô vẫn ngồi nguyên chỗ ấy. Và con


mắt không biết ngủ. Nom thấy con gái, bà mẹ nghẹn ngào:


___


(1) Một loại quả đốt ra, lấy than làm thuốc súng.


- Trâu măng đã mắc sẹo(1), không dứt ra được đâu con à!


Seo Chẩn khóc òa lên. Cô ước mơ gặp được người lành,


người tốt, nào ngờ gặp phải kẻ độc ác. Vòng tay của nó là hai


mẩu da ngựa kia. Cô khóc, nước mắt chảy không kịp. Song


nước mắt cô có nhiều hơn nước mắt cây lê, cây mận khóc


trong đêm sương, tình cảnh cô cũng không khác được. Vài


hôm sau, cô đành cắp váy áo về nhà A Khấu. Giữa lúc đó, nó


đang uống rượu. Nó nhìn cô gái cười nhạt:


- Mày thuận làm vợ tao rồi à, Seo Chẩn? Bụng mày nghĩ


sáng đấy.


Seo Chẩn cắn môi tưởng chừng đến rớm máu.


Lại đến ngày phiên chợ Pha Long. Tiếng ngựa hí vang.


Mùi nước đái ngựa khai nồng. Khung thồ va chạm nhau lách


cách. Khói chảo thịt chó, thịt dê bốc ngùn ngụt. Phiên chợ


hôm đó ồn ào, hỗn độn hơn mọi phiên. Súng trường, súng


hỏa mai, pặc hoọc, mã tấu, lưỡi lê lố nhố khắp nơi. Bọn lính


phỉ mò ra đây uống rượu. Chúng đang ùa vào các hàng


thắng cố. Những tên khác có việc riêng. Chúng lăng xăng,


mắt lấc láo.


A Khấu đang la cà trong chợ. Hầu như phiên nào nó


cũng có mặt. Người ta, vợ chồng cặp kè bên nhau. Còn nó thì


đi một mình. Nó muốn ăn uống, trò chuyện cho thỏa rồi mới


về. Seo Chẩn cũng không muốn đi với chồng. Hình ảnh con


ngựa cụt tai, hí điên cuồng chưa phai mờ trong ký ức cô. Vả


lại, cô đã có mang sắp đến ngày sinh.


__


(1) Con nghé bị xỏ dây vào mũi.


(còn tiếp)


Nguồn: Seo Mỉ, Di cảo của cố nhà văn Đỗ Quang Tiến, cuối tập bản thảo có ghi: “Hoàng Liên Sơn, mùa hè 1978”. Hơn hai chục năm sau khi nhà văn qua đời, các con ông mới tìm thấy bản thảo này. Seo Mỉ - 449 trang in khổ 14.5 x 20.5 cm- lần đầu tiên được in thành sách trong bộ Đỗ Quang Tiến – Tác phẩm chọn lọc, 1250 trang, khổ 14.5 x 20.5 cm. NXB Văn học, 2017.


Nhà báo Đỗ Quang Hạnh, con trai nhà văn, gửi www.trieuxuan.info


Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Cơ may thứ hai - Constant Virgil Gheorghiu 23.10.2019
Bảy đêm huyền thoại - Vũ Bằng 19.10.2019
Báu vật của đời - Mạc Ngôn 19.10.2019
Hiểm họa sắc vàng - Vlastimil Podracký 02.10.2019
Nhân mạng cuối cùng và đồng loại - Vlastimil Podracký 02.10.2019
Sodoma & Gomora - Vlastimil Podracký 02.10.2019
Trả giá - Triệu Xuân 26.09.2019
Thế giới những ngày qua - Stefan Zweig 26.09.2019
Hai mươi năm sau - A. Dumas 26.09.2019
Đêm thánh nhân - Nguyễn Đình Chính 11.09.2019
xem thêm »