tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 30480050
Tiểu thuyết
16.05.2019
Đỗ Quang Tiến
Seo Mỉ


Từ lâu lắm, dân bản Lù Chải ăn nước suối này. Có


những bản khác trong khu phải ăn nước sông La Hờ. Con


sông đỏ đục phù sa ở mãi dưới chân núi. Đứng ở đây nhìn


xuống, nó như cái dải trên tấm áo chàm của cây rừng. Xa tít


tắp. Nhưng vẫn phải xuống tận đấy lấy nước. Cõng được


thuồng nước về, miệng khát mà bụng không muốn uống. Mỗi


lần nghĩ đến đấy, người bản Lù Chải lại cho mình còn tốt số.


Thế rồi đời nọ nối đời kia, vào lúc gà gáy giục, các cô gái lại


vác thuồng ra suối.


Hai ống nước trĩu xuống lưng Seo Mỉ. Đêm hôm qua,


mải nghĩ đến việc tổ chức lại sản xuất, chị ít ngủ. Lúc này,


chị càng thấy hai ống nước nặng. Thuồng nước đã đè lên


lưng người đàn bà Mèo từ bao đời nay. Đã đến lúc phải cất


gánh nặng ấy đi. Nhất là lúc này, hợp tác xã tiến lên sản xuất


lớn, phải dành thời giờ, sức lực cho họ làm những việc có lợi


hơn. Làm cách nào bây giờ? Câu hỏi xoáy vào trí óc Seo Mỉ.


Rời bản về gần suối không được rồi. Vậy thì chỉ còn một


cách đưa nước về gần bản, ngay giữa bản càng hay. Nhưng


có thể làm như thế được không?


Mải nghĩ, Seo Mỉ quên khuấy đã đi đến chỗ có chiếc rễ


cây to vắt ngang đường. Chị ngã sõng soài. Nước trong ống


ồng ộc chảy ra, ướt đẫm ngực áo. Khi chị đứng lên được, hai


ống nước đã chảy gần hết. Chị quay lại suối. Việc rủi ro đó


khiến ý định kia càng nung nấu trong lòng chị. Phải dẫn


dòng nước về bản! Ra đến suối, chị đứng lại ngắm nhìn địa


thế một lúc lâu rồi mới lấy nước.


Bà Thào Xóa đã sửa soạn xong bữa ăn. Ăn xong, Seo Mỉ


lên ngựa đi Mường Khương. Chị lên Huyện ủy nộp bản kế


hoạch tổ chức lại sản xuất ở hợp tác xã Lù Chải. Con ngựa đã


được bồi dưỡng một vốc ngô trước khi lên đường. Chắc dạ,


nó băm nước kiệu con, chạy đều đều. Non trưa, người, ngựa


tới nơi. Chị buộc ngựa vào gốc cây, bước vào trụ sở. Chị phó


bí thư Huyện ủy đang làm việc. Chị đứng dậy, nắm lấy tay


Seo Mỉ. Thái độ niềm nở mà thân mật của chị Chấn Hoa


khiến Seo Mỉ quên hết nỗi mệt nhọc trên cung đường chần


vó ngựa.


- Hai chị em nói chuyện công tác rồi hãy nói chuyện tình


cảm nhé! - Chấn Hoa kéo tay Seo Mỉ cùng ngồi xuống ghế và


nói - Công việc của hợp tác xã em tiến hành đến đâu rồi?


Seo Mỉ báo cáo cặn kẽ việc vận động tập trung nương


trong những ngày qua. Nghe xong, Chấn Hoa nghiêm mặt:


- Em làm sai đường lối rồi! Trong khi vận động cách


mạng, ở thành thị, Đảng dựa vào công nhân, dân nghèo; ở


nông thôn miền xuôi, Đảng đi vào tầng lớp bần nông, cố


nông; ở miền núi, Đảng lấy nòng cốt ở những người không


có trâu, ngựa, bạc trắng, không có nương to. Do đường lối


của Đảng đúng, cách mạng đã thành công. Khi thành lập


hợp tác xã nông nghiệp, Đảng cũng áp dụng đường lối đó


nên phong trào hợp tác hóa vững mạnh như bây giờ.


Seo Mỉ ngồi ngây ra. Phút sau chị ngập ngừng:


- Từ khi ông Lý A Sáng, ông Ma Chín Sàng vào hợp tác


xã, em chưa thấy các ông ấy chống lại chủ trương, đường lối


của hợp tác xã bao giờ... Anh Mã A Dếnh, bí thư chi bộ ở xã


em, cũng nhận xét các ông ấy là người tốt...


- Em nên nhớ, trong khi hợp tác xã tổ chức lại sản xuất,


cải tiến một bước quản lý nông nghiệp, tiến lên sản xuất lớn


xã hội chủ nghĩa, quyền lợi cá nhân và quyền lợi tập thể


xung đột nhau rất mạnh. Lúc này, tư tưởng, ý thức của các


xã viên, ban quản trị bộc lộ càng rõ. Chị đã được nghe báo


cáo, ở miền xuôi có những hợp tác xã, trước khi sáp nhập


vào các hợp tác xã khác đi lên sản xuất lớn, ban quản trị đã


cho tát các hồ ao, vét cá chia cho xã viên; cho phép xã viên


nhổ từng củ khoai nhỏ bằng ngón chân ở các đám ruộng


năm phần trăm. Ở miền núi, quy mô sản xuất không to bằng


ở miền xuôi nên sự phản ứng, chống đối không gay gắt lắm


nhưng nhất định phải có. Cho nên các cấp lãnh đạo cần nắm


vững đường lối của Đảng, hạn chế đến mức thấp nhất sự


phản ứng, chống đối của xã viên. Ở miền xuôi có cỏ may, cỏ


chỉ, cỏ lác thì ở miền núi có cỏ tế, cỏ trư xa, cũng là cỏ dại cả.


Chị nói với em rồi.


Seo Mỉ rút khăn tay lau mồ hôi vừa rịn ra trên trán.


Chấn Hoa nhìn vết đau còn ghi trên gò má Seo Mỉ một vệt


tím thâm chưa tan hết.


- Chị không kết luận vết đau trên gò má em là kết quả


của bước đi sai. Nhưng nhân việc này, em nên rút kinh


nghiệm. Trong khi đi làm công tác cách mạng, có một lần chị


phải hối hận vì đã đi sai đường lối của Đảng. - Chấn Hoa kéo


tay áo để lộ cái cánh tay cong cong. - Phỉ bắn gãy cánh tay


chị. Nếu không có các đồng chí quân y hết lòng cứu chữa,


chị không còn cánh tay này đâu.


Năm 1953, Chấn Hoa dẫn đường cho bộ đội đi tiễu bọn


phỉ do Chu A Dùa cầm đầu, hoạt động ở Sapa. Hôm đó, chị


cùng một tiểu đội chủ lực diệt xong một nhóm phỉ ở Tả Lèng


Phìn thì trời tối. Ai nấy đều đói, mệt. Trong lúc đi tìm một


bản làng để trú quân qua đêm, Chấn Hoa nom thấy một túp


nhà le lói ánh đèn. Gần đấy có một ngôi nhà khác, cao to bập


bùng ánh lửa bếp. Vào ngôi nhà to đùng này, anh em bộ đội


mới có chỗ ăn, chỗ ngủ tươm tất. Nghĩ vậy, chị liền đưa mọi


người vào. Trong nhà chỉ có một gã thanh niên ngồi bên bếp,


nét mặt tinh nhanh. Nhác thấy bộ đội vào nhà, hắn vồn vã


tiếp đón rồi ngỏ ý đi tìm vợ về sửa soạn bữa ăn. Hắn vừa đi


khỏi chợt một bà cụ mặc bộ quần áo chàm đã bạc, nom có vẻ


nhân đức, lật đật bước vào nhà. Bà cụ nói qua hơi thở gấp:


"Các con đi đi, ở đây không nên đâu!". Chấn Hoa phân vân.


Anh em bộ đội vừa đói vừa mệt. Trong đơn vị lại có một anh


bị thương trong lúc chiến đấu. Đêm nay không ở đây, biết ở


đâu? Thấy Chấn Hoa chần chừ, bà cụ giục, vẻ hốt hoảng:


"Nhà thằng phỉ mà, các con đi ngay đi! ... ". Ngay sau đấy,


ban chỉ huy đơn vị quyết định rời khỏi ngôi nhà. Họ mới đi


được một quãng đã nghe thấy tiếng rú theo chiều gió vẳng


lại: "Phỉ đến đấy! Các con chạy đi!". Cùng lúc đó, túp nhà


gần ngôi nhà họ vừa rời khỏi, cháy rừng rực. Họ quay lại.


Lập tức một cuộc tao ngộ chiến diễn ra bên cánh rừng


hoang. Lẫn vào tiếng súng nổ, tiếng bà cụ rú, mỗi lúc một to:


"Phỉ đến đấy! Phỉ đến đấy!". Mấy tên phỉ bị tiêu diệt ngay.


Về phía bộ đội chỉ có một mình Chấn Hoa bị thương ở cánh


tay. Khi xông được vào túp nhà cháy, họ thấy bà cụ bị trói


vào cột nhà, đang hấp hối. Từ lúc đó đến lúc tắt thở, tiếng bà


cụ thều thào nghe như dội từ nơi xa về: "Các con chạy đi!


Các con chạy đi!". Cả đơn vị bộ đội cùng cúi đầu mặc niệm


bà mẹ dũng cảm đã cứu sống họ...


- Bây giờ chị bảo em nên làm thế nào? - Seo Mỉ hỏi


Chấn Hoa.


- Em nên đến nhà các xã viên có nương xa, nương hẹp, ít


trâu, ít ngựa, vận động trước. Tuy vậy, vẫn phải tìm đến


những người tích cực, giác ngộ vì không phải tất cả những


người còn thiếu thốn đều sốt sắng đưa nương vào hợp tác


xã. Khi đa số xã viên đã tán thành chủ trương của hợp tác xã,


họ sẽ là động lực lôi cuốn những người tiêu cực. Vai trò của


quần chúng rất quan trọng. Nó là hậu thuẫn đắc lực


của Đảng.


Seo Mỉ như người đang lạc trong rừng sâu bỗng tìm


thấy vệt đường mòn. Chị nói với cái vẻ còn ngượng nghịu:


- Chị đã chỉ dẫn, em sẽ làm ngay việc này. Bây giờ em


mới hiểu ý chị khi chị nhắc đến cỏ tế, cỏ trư xa. Đúng là bên


cạnh khóm cỏ nuôi con trâu, con ngựa còn có cỏ dại chưa


biết bao giờ mới hết.


Bất thần hai người cùng lặng im. Tiếng vòi nước xối xòe


xòe vào chiếc xô đâu đấy dội vào căn phòng. Tiếng động vô


tình nhắc Seo Mỉ nhớ đến chuyện đi lấy nước sáng sớm ngày


hôm nay. Trời tối. Gió lạnh. Đường gập ghềnh. Thuồng nước


đè nặng trên lưng...


- Ở bản Lù Chải, đi lấy được thuồng nước về, khó nhọc


quá chị à.


Câu nói đột ngột của Seo Mỉ khiến chị phó bí thư Huyện


ủy ngạc nhiên. Chị thoáng nhìn cô gái ngồi trước mặt mình.


Qua nét mặt, chị thấy cô quan tâm đến việc này. Chị nghiêm


trang đáp:


- Không những ở bản em mà hầu hết các bản Mèo trong


huyện này đều như thế. Đó là một trong những nỗi khổ của


người Mèo ta từ đời tổ tiên đến giờ... Em có ý định gì không?


- Em có ý định tìm cách đưa nước về bản. Nước về bản


sẽ góp phần đẩy mạnh sản xuất.


- Ý định của em nằm trong chương trình kế hoạch xây


dựng bản làng trên vùng cao của huyện. Nhưng việc đó có


thể chưa thực hiện được ở khắp nơi vì nó có nhiều khó khăn.


Khó khăn nhất là nguồn nước. Có nhiều nguồn nước chưa có


cách nào đưa về bản được...


Seo Mỉ ngắt lời Chấn Hoa:


- Em đã ngắm kỹ khúc suối bản em đến lấy nước. Nếu


nó không cao hơn thì nó cũng phải bằng mặt đất của bản.


Chấn Hoa tỏ ý vui mừng:


- Nếu đúng như em nói, cái khó khăn nhất đã được giải


quyết. Bây giờ em tính sao?


- Em sẽ vận động toàn thể xã viên làm máng đưa nước


về bản theo cách người Tày, người Nùng ở vùng thấp.


- Làm theo cách ấy không lợi vì từ nguồn nước về bản


Lù Chải khá xa. Làm máng bằng cây bương, cây vầu đã tốn


công lại không bền. Ngoài ra, lá cây rụng xuống, máng hay


bị tắc, nước dễ bị nhiễm độc. Ta nên làm máng bằng ống chì,


vừa bền vừa sạch.


Seo Mỉ ngớ ra:


- Bản em không có ống chì như ở thị xã hay ở


huyện đâu.


- Em không lo. Huyện sẽ đề nghị ty Thủy lợi đặt ống cho


bản. Về phần bản, chỉ cần có nhân công phối hợp với ty. Hồi


chị công tác ở Sapa, đã có một số bản được ty Thủy lợi giúp


đỡ, đưa được nước về bằng cách ấy. Dân bản phấn khởi lắm.


- Vấn đề nhân công dễ giải quyết thôi vì đây là lợi ích


thiết thân của từng gia đình. - Seo Mỉ tủm tỉm. - Em tin việc


này không có cỏ tế lấn lối đi.


Chấn Hoa nheo mắt, nom vừa nghiêm khắc vừa độ lượng:


- Em lại chủ quan rồi! Chị nghĩ khác đấy. Việc này dễ


hơn việc tập trung nương vào hợp tác xã nhưng vẫn phải


vận động, giải thích, dân bản mới nghe theo. Em nên nhớ,


tập quán ăn sâu vào mỗi dân tộc như rễ cây gỗ nghiến cắm


vào khe núi đá, gió bão lay không chuyển đâu. Dân tộc ta


cũng thế. Các em gái vấn khăn chưa chặt, quấn xà cạp chưa


gọn đã làm vợ người ta. Chồng chết, người đàn bà góa lấy


em chồng. Nhà có người ốm, đón mú cống về cúng "cái ma".


Nhà có việc lo buồn, treo cái chổi trước cửa để cấm ban... Tất


cả những phong tục tập quán lạc hậu, mê tín dị đoan đó đã


hết chưa? Chưa hết hẳn đâu. Ta phải đấu tranh lâu dài mới


giải quyết được các vấn đề phức tạp này.


Seo Mỉ lại im lặng. Chấn Hoa liền trấn tĩnh Seo Mỉ:


- Chị nói thế để em quan tâm hơn nữa đến việc này mà


thôi. Nếu đoàn thể, chính quyền xã quyết tâm làm, huyện sẽ


hết lòng ủng hộ. Làm được việc này, dân bản sẽ phấn khởi đi


lên sản xuất lớn, gây ảnh hưởng tốt đến các bản khác trong


khu Pha Long. - Giọng Chấn Hoa đã lại nhẹ nhàng. - Đảng


vui mừng có những đảng viên luôn luôn phấn đấu vì lý


tưởng của Đảng, vì đời sống của nhân dân như em.


Seo Mỉ cảm động:


- Bây giờ em phải đi về. Tối hôm nay em bận việc hợp


tác xã.


Cũng như tối hôm xưa ở nhà Seo Mỉ, chị phó bí thư


Huyện ủy đã trở thành người chị dịu hiền. Chị tươi cười:


- Xong chuyện công tác, phải nói chuyện tình cảm,


Seo Mỉ à! Chị báo cơm tập thể cho em rồi. Ăn xong, em về


cũng kịp.


Seo Mỉ đành theo Chấn Hoa về buồng riêng của chị.


Chấn Hoa đi lấy hai suất cơm đem về bày ra bàn.


- Chị ăn cơm không ăn mèn mén nữa à? - Seo Mỉ ngồi


xuống ghế và hỏi.


- Chị ở tập thể nên ăn thế này cho tiện. Thời giờ dành


cho việc nấu ăn, chị làm việc, học tập. Những ngày nghỉ,


chị vẫn đồ mèn mén ăn cho đỡ thèm. - Chấn Hoa nói, giọng


bồi hồi. - Chị không bao giờ quên món ăn đã nuôi chị khôn


lớn đâu.


Thình lình có tiếng gõ cửa. Rồi một người bước vào. Một


cô gái trạc tuổi Seo Mỉ, khoảng hai mươi bốn, hai mươi lăm.


Quần gin xám, áo len cổ lọ màu trắng, bên ngoài phủ bằng


chiếc áo len cụt tay màu đỏ. Mũ kiểu trượt tuyết. Giày da cao


gót. Chiếc xắc cầm tay, quai dài; thõng xuống bắp chân.


Bóng dáng cô gái ăn mặc như một thiếu nữ châu Âu, phút


chốc làm cho gian buồng sáng rực lên.


- Cháu xin lỗi cô! Tôi xin lỗi chị... tôi đến vào bữa ăn. -


Cô gái nhanh nhảu nói, đoạn quay sang Chấn Hoa. - Cháu


xin phép gặp cô một phút thôi. Hôm kia cháu ở Hà Nội.


Cháu có vào trường Nguyễn Ái Quốc thăm bố cháu thì được


gặp chú cùng học với bố cháu ở đấy. Chú có nhờ cháu


chuyển cho cô bức thư. - Nhanh nhẹn, cô gái mở xắc lấy ra


bức thư cầm hai tay đưa Chấn Hoa. - Cháu về, cô nhé!


Cô gái gật đầu chào Seo Mỉ rồi quay ra. Seo Mỉ nom


theo, rất đỗi ngạc nhiên. Cánh cửa vừa khép vào, chị nói


ngay:


- Chị ấy là người Kinh mà nói tiếng Mèo giỏi quá.


- Người Mèo ta đấy.


Seo Mỉ chớp chớp mắt:


- Thật không? Em chưa tin đâu...


- Người Mèo ta thật mà. Tên nó là Vàng Seo Lý. Nó học


trường đại học Lâm nghiệp ở Liên Xô sáu năm, nó đã đến


thăm chị sau khi về thăm gia đình. Chị hỏi nó muốn ăn món


gì, chị "chiêu đãi". Nó trả lời ngay là xa quê hương lâu ngày,


nó chỉ thèm mèn mén với canh bột đậu tương nấu với rau


dua. Chị làm đúng mấy món ấy. Nó ăn ngon lành như lúc


chưa đi học nước ngoài. - Niềm tự hào kín đáo thoáng hiện


trên nét mặt Chấn Hoa. - Con gái Mèo ta thế đấy. Dù được


ăn ngon mặc đẹp đến đâu họ vẫn không quên món ăn của


dân tộc đã nuôi sống mình.


Đang ăn, Seo Mỉ bỗng ngồi ngây ra. Hình ảnh người con


gái "kỳ lạ" kia vừa len vào ám ảnh chị. Chấn Hoa cũng đang


nghĩ đến người con gái Mèo ấy. Chị nói với tất cả sự chân


thành trong lòng mình:


- Càng nghĩ đến những người con gái Mèo bây giờ là


giáo viên, y sĩ, dược sĩ, kỹ sư, chị càng thấy công ơn của


Đảng, Bác Hồ, của cách mạng đối với người các dân tộc miền


núi lớn quá. Quả núi cho người Mèo ta bắp ăn không to


bằng. Con sông, con suối cho người Mèo ta nước uống


không sâu bằng. Không có Đảng, Bác Hồ, Vàng Seo Lý cũng


sẽ mặc bộ quần áo chàm, sáng sớm địu con xuống nương, tối


đến, địu con về nhà như mọi người. Có khi nó còn cực khổ


như chị Mỵ, con dâu gạt nợ trong nhà thống lý Pá Tra... Em


đọc truyện Vợ chồng A Phủ chưa?


Cũng như tối hôm nọ, khi Chấn Hoa nhắc đến truyện


Đất vỡ hoang, Seo Mỉ lại ngượng nghịu:


- Em chưa... chưa được đọc.


- Ở thư viện huyện có đấy, em nên mượn mà đọc. Em


còn ít tuổi, không đọc sách, em không hiểu ngày trước, khi


chưa có cách mạng, người Mèo ta như thế nào đâu. Sách kể


còn hay hơn người già kể kia.


Lát sau, Seo Mỉ ăn xong. Bữa cơm tập thể giản dị mà


đậm đà qua câu chuyện của Chấn Hoa. Ngoài cổng, con


ngựa nhớ tàu, đã lại cất tiếng hí. Chị chào Chấn Hoa, lên


ngựa. Quen đường, con ngựa rướn ức chạy, bờm phấp phới


như bông lau. Xế trưa, trời quang mây. Nắng hanh rải vàng


trên lối đi. Tiếng vó ngựa băm giòn. Xen vào đấy, tiếng chim


đâu đây vừa cất tiếng hót. Lòng Seo Mỉ vui như đám hoa


nắng thấp thoáng dưới bóng cây.


Chẳng bao lâu, con ngựa đã vượt qua nửa chặng đường.


Gặp "nước mã hồi", nó vẫn dẻo chân chạy. Seo Mỉ ngồi trên


khung thồ, hai chân vắt sang một bên, lơ đãng nhìn những


bông hoa chuối đỏ rực giữa rừng cây. Không phải phiên chợ,


đường vắng tanh. Lâu lắm mới lại có một bóng ngựa đeo hai


bó củi to hai bên sườn, bước chậm chạp, bờm rũ xuống.


Người đi bên cạnh ngựa thì nhìn vẩn vơ lên cái chòi canh


nương mờ mờ trên núi cao. Hoặc mải mê thổi kèn lá. Tiếng


kèn lẻ loi nghe buồn như tiếng gió chiều. Bỗng nhiên, Seo Mỉ


trông thấy một người đi đằng trước. Một người đàn ông mặc


bộ quần áo kaki màu tím than, đầu đội mũ lá, chân đi dép


lốp. Chiếc ba lô căng phình đeo trên lưng, kéo ngật người lại


phía sau. Có lẽ người đó đi bộ từ một nơi xa đến đây. Quần


áo phủ đầy bụi đất. Bước chân mệt mỏi rải trên mặt đường.


Và quãng đường vẫn vắng tanh.


Khi bờm ngựa đã nhô lên ngang người kia, Seo Mỉ đưa


mắt nhìn. Đó là một anh thanh niên trạc độ hai mươi lăm,


hai mươi sáu. Dáng người cao, hơi gầy. Khuôn mặt trái xoan,


nước da mai mái xanh. Anh ta không có gì đáng chú ý ngoài


cái vẻ chững chạc, đáng tin cậy.


- Chị ơi! Đây về xã Pha Long bao nhiêu xa? - Vừa ra


hiệu, anh thanh niên vừa hỏi bằng tiếng Mèo chưa thạo.


Seo Mỉ liền ghìm cương ngựa. Chị chưa trả lời vào câu


hỏi mà hỏi lại bằng tiếng Mèo:


- Anh là người dân tộc nào?


- Người Kinh. Tôi là người Kinh.


Seo Mỉ liền nói bằng tiếng phổ thông:


- Đây về xã Pha Long còn độ bảy, tám kilômét nữa.


Gần thôi.


Nét mặt anh thanh niên tươi tỉnh hẳn lên:


- Thế thì tôi về đến xã vẫn chưa tối.


- Anh về nhà ai?


- Tôi về trường dạy chữ phổ thông của xã.


- Anh là thầy giáo à?


- Vâng, tôi là giáo viên.


- Ở đấy có cô giáo rồi mà.


- Vâng, chị Thoa dạy ở đấy đã mấy năm nay. Nhưng chị


ấy vừa có quyết định chuyển về dạy ở thị xã, kết hợp việc


trông nom các cháu học ở ngoài ấy.


Đúng là thầy giáo về thay cô giáo Thoa rồi! "Cha mẹ cho


mèn mén. Thầy giáo, cô giáo cho cái chữ". Ngay từ hồi đi học,


nhớ đến câu nói của người già, Seo Mỉ đã có lòng quý mến


những người cho cái chữ Cụ Hồ. Tình cảm đó, chị dành cho


cả người thầy giáo trẻ đang tìm về ngôi trường heo hút trong


khe núi. Chị liền đổi cách xưng hô:


- Thầy giáo ở đâu về đây?


Dường như thái độ quý trọng mà trìu mến của người


con gái khiến anh thanh niên có phần bối rối. Anh xốc chiếc


ba lô vừa trễ xuống dưới lưng, lấy lại vẻ tự nhiên rồi đáp:


- Sáng sớm hôm nay, tôi ở Bản Lầu về Mường Khương.


Sau khi làm việc ở phòng giáo dục huyện, tôi đi về đây.


Seo Mỉ đã hiểu vì sao người thầy giáo trẻ có vẻ mệt mỏi.


Chị cảm thấy ái ngại:


- Sao thầy không đi ngựa?


- Chúng tôi là cán bộ, không có điều kiện nuôi ngựa nên


không có.


- Thầy cũng không đi xe đạp à?


- Ở miền núi, nhất là ở vùng cao, đi xe đạp còn vất vả


hơn đi chân. Vì thế, đi bộ thoải mái hơn.


Seo Mỉ đăm đăm nhìn khuôn mặt phủ bụi đường với


những giọt mồ hôi bịn rịn trên má. Chị thành thật nói:


- Thầy đi bộ từ sáng đến giờ, cái chân phải mỏi rồi. Thầy


lấy ngựa của tôi mà đi...


Người bạn đường của Seo Mỉ tỏ ý ngạc nhiên:


- Chị cho tôi mượn ngựa thì chị đi bằng gì?


- Tôi đi bộ. Từ đây về nhà tôi không xa đâu. Bản tôi ở


gần trường dạy chữ phổ thông của thầy. Về đến nơi, thầy


buộc ngựa ở đấy, tôi sẽ đến lấy.


- Cảm ơn chị có lòng muốn giúp đỡ tôi. Nhưng nam giới


khỏe mạnh thì ngồi ngựa để phụ nữ phải đi bộ, tôi thấy như


thế không tiện.


- Không sao mà. Người Mèo chúng tôi, khi đi chơi chợ,


vợ ngồi ngựa, chồng đi bộ. Chiều về, chồng say rượu ngồi


ngựa, vợ đi bộ bên cạnh. Ai cũng thế, người đi đường không


cười đâu.


Câu nói hồn nhiên của Seo Mỉ bất ngờ làm cho anh giáo


viên đỏ mặt.


- Xin cảm ơn chị! Tôi còn khỏe, có thể đi bộ về đến xã


được...


Anh nói líu ríu, chân xăm xăm bước đi.


- Thầy để tôi mang đỡ ba lô vậy. - Seo Mỉ khẩn khoản


nói, - tôi sẽ gửi ba lô của thầy ở nhà cô giáo Thoa.


Anh giáo viên đành tháo ba lô đưa cho Seo Mỉ. Seo Mỉ


đeo vào lưng, giục ngựa quay đi. Con ngựa vừa phải đi bước


một một quãng đường, có lẽ đã chồn chân. Vừa được nới


dây cương, nó tung vó để lại phía sau một đám bụi mỏng.


Trời còn đang nắng. Nắng dịu mà sao Seo Mỉ cảm thấy ấm


ran khắp người. Con ngựa băm nước kiệu con rất đều. Phố


Pha Long, bản Lù Chải. Khi con ngựa đứng lại, khói phụt


qua hai lỗ mũi, mồ hôi bết đám lông bờm vào cổ, chị mới


khẽ giật mình. Đến nhà rồi!


*


Tối hôm đó, ăn xong, Seo Mỉ đi ngay. Đi đến chân mỏm


đồi có cây long não, chị dừng bước, nhìn vào bóng tối ngờ


vực. Chính chỗ này, tối hôm vừa rồi, chị bị kẻ nào đấy ném


hòn đất vào mặt. Bây giờ chị lại đi vận động tập trung


nương. Liệu có chuyện gì xảy ra không? Bỗng dưng chị có


cảm giác gò má lại đau nhói. Và chị chờn chợn. Mình là đảng


viên, đang làm công tác của Đảng. Nếu chẳng may gặp phải


chuyện dữ, như chị Chấn Hoa trong lúc tiễu phỉ, hoặc rủi ro


hơn nữa, mình cũng không được lùi bước… Ý nghĩ đó đã


làm chị bình tĩnh lại. Chị bấm đèn soi quanh một lượt.


Không có gì đáng nghi ngờ. Kẻ thù của chị như con cầy, con


cáo đang náu trong hang. Nhưng có lúc nó sẽ lộ mặt. Chị


thong thả bước đi.


Seo Mỉ men theo vệt đường viền dưới chân núi, đi đến


ngôi nhà thấp thoáng phía xa. Nhà vợ chồng Sùng Chí. Lúc


đó chỉ có đứa con gái nhỏ ở nhà. Còn bố mẹ nó đều ở dưới


nương. Seo Mỉ không lấy làm lạ vì ngoài những lúc đi làm


cho hợp tác xã, họ thường quanh quẩn ở đấy. Chị đi thẳng ra


nương. Một thoáng sau, chị ra đến nơi. Mảnh nương vàng


nhờ ánh trăng non mới mọc. Ở giữa là những hang ngô, gió


đang đung đưa các tàu lá già. Tiếng tàu lá cọ vào bắp ngô


báo hiệu ngô sắp bẻ được rồi. Nghe tiếng lạt xạt, lạt xạt.


Chung quanh, trắng xanh mơn mởn những khóm cải, đậu


đũa. Và ngoài cùng những quả bí đao chưa có bụi phấn, treo


lủng lẳng dưới các giàn. Bên trong cũng như bên ngoài, hầu


như không có một tảng đá, một gốc cây to. Cỏ dại cũng trốn


biệt. Mặt đất bằng phẳng. Không một vết lồi lõm. Mảnh


nương nhỏ và nom vui con mắt.


- Cô Seo Mỉ! - Sùng Chí trông thấy Seo Mỉ, liền đánh tiếng.


Mải ngắm mảnh nương, Seo Mỉ bỗng giật mình. Chị đi


lại chỗ vợ chồng Sùng Chí đang vun gốc cải.


- Vào nhà đi, cô Seo Mỉ! Chúng tôi cũng về đây. - Chị


Sùng Chí đon đả nói. Bất giác Seo Mỉ lúng túng:


- Em vào nhà rồi. Anh chị cứ làm đi… Em ở đây chơi


một lúc rồi em về.


- Thế thì ta ngồi xuống đây. Chúng tôi cũng phải cho cái


tay nghỉ một lúc. - Sùng Chí vui vẻ xen vào.


Seo Mỉ ngồi xuống. Sùng Chí buông cuốc, ngồi xuống


trước mặt Seo Mỉ. Vợ anh vẫn hí húi vun luống cải. Khóm


nào khóm ấy đã trổ hoa vàng. Sùng Chí đưa mắt bao quát


mảnh nương rồi hỏi:


- Nương của chúng tôi tốt không, cô Seo Mỉ?


- Tốt đấy! - Seo Mỉ vội đáp - Nhưng nó không được rộng…


- Nó nhỏ mà tốt hơn nhiều nương to đấy.


Seo Mỉ nhìn Sùng Chí, tỏ vẻ chờ đợi anh nói tiếp. Anh


nói, giọng hào hứng:


- Nó ở gần nhà mà. Tất cả các xã viên không ai có nương


gần nhà hơn nương này đâu. Vợ tôi chưa xe xong ba sợi lanh


đã xuống đến nương. Ba sợi lanh chưa xe xong, đã từ ngoài


nương về đến nhà. Lúc nấu canh, đặt chảo lên bếp, đi hái rau


về còn kịp. Gần đến ngày cắt lúa, bẻ bắp, không phải ngồi cả


ngày cả đêm trong lều coi nương. Nương gần nhà tốt không


cô Seo Mỉ?


Lơ đãng, Seo Mỉ góp chuyện:


- Nương ở gần nhà, tiện rồi. Đi làm nương đỡ mất thời


giờ, trông coi nương đỡ vất vả…


- Đỡ nhiều đấy. - Sùng Chí ngắt lời Seo Mỉ. - Nhiều


người có nương xa, đi đến lúc cái chân không muốn bước


nữa mới đến nơi. Mỗi lần đi làm nương phải mang theo ống


mèn mén, ống thức ăn. Đến ngày cắt lúa, bẻ bắp, phải mất


nửa tuần trăng mới địu được cái lù cở lúa, bắp về nhà. Vất vả


lắm! Cho nên bụng tôi nghĩ nương rộng không quý bằng


nương gần.


- Nương gần nhưng rồi nương sẽ xa, không gần


được mãi.


- Sao thế?


- Nương phải gầy đi chứ, tốt được mãi à?


Giọng Sùng Chí chắc nịch:


- Nương nào gầy chứ nương tôi không bao giờ gầy. Thật


mà. - Sùng Chí lấy điếu, hút thuốc. Vừa nhả đám khói dày


đặc, anh vừa nhẩn nha nói tiếp:


- Người Kinh suốt đời làm một đám ruộng, sao ruộng


không gầy? Ở miền núi, nương gầy, ta đi phát nương khác.


Ở miền xuôi, ruộng gầy, không có đất vỡ ruộng khác. Vì thế,


họ không để ruộng gầy. Họ cho ruộng ăn phân. Tôi làm theo


người Kinh, cho nương ăn phân. Nương tôi không gầy được.


- Anh làm theo cách người Kinh, tốt đấy.


Sùng Chí sôi nổi hẳn lên:


- Miền núi ta có phân trâu, phân ngựa, phân lợn, phân


dơi trong hang núi. Còn phân bằng lá cây, muốn bao nhiêu


cũng có. Nhiều phân như thế mà để ruộng, nương gầy là


không nên rồi. Cô đứng đầu hợp tác xã, cô phải vận động


đoàn thể xã viên cho đất ăn phân, nó mới cho ta nhiều lúa,


bắp, xèo, đậu tương. Tôi nói đúng không, cô chủ nhiệm?


Seo Mỉ nhìn anh bộ đội phục viên. Anh tòng quân cùng


một đợt với Mã A Dếnh. Hết nghĩa vụ quân sự, anh được trở


về bản sản xuất. Anh mang theo và giữ nguyên tác phong,


đức tính của một anh bộ đội khiến mọi người quý nể. Chị


chủ nhiệm cũng vậy, quý nể anh.


- Anh nói đúng quá. Nhưng có cái khó là người Mèo ta


không có tập quán bón phân cho ruộng, nương. Dù sao cũng


đã đến lúc phải tuyên truyền, vận động các xã viên bỏ lối


canh tác cổ truyền. Hợp tác xã đi lên sản xuất lớn, phải làm


ra nhiều lúa, bắp, đậu và các sản phẩm khác. Muốn được


như thế, phải áp dụng những biện pháp kỹ thuật trong đó có


việc bón phân. - Nhớ đến hình tượng “rễ cây gỗ nghiến” mà


Chấn Hoa dùng trong lúc nói chuyện, Seo Mỉ liền nhắc lại. -


Thay đổi một tập quán từ lâu đời, không dễ đâu anh Sùng


Chí à. Nhưng em tin, sau khi tập trung nương của xã viên


lại, toàn bộ ruộng đất thuộc về hợp tác xã, ta có thể


làm được.


Đột nhiên Sùng Chí hỏi thẳng:


- Tối hôm nay, cô đến đây về việc tập trung nương


phải không?


Seo Mỉ đến về việc ấy thật. Qua cử chỉ và lời nói, chị


thấy vợ chồng anh Sùng Chí rất quý mảnh nương nên còn


ngần ngại. Chỉ sợ đả động đến việc này, Sùng Chí sẽ phản


ứng ra mặt như ông Lù A Sáng hoặc phản ứng ngầm như


ông Ma Chín Sàng. Vừa vấp ngã, bây giờ lại gặp một quãng


đường khúc khuỷu, chị không khỏi chột dạ. Nhưng không


có cách nào tránh né được nữa.


- Đúng như anh nghĩ, em đến để nói với anh chị đưa


nương vào hợp tác xã… - Seo Mỉ mạnh dạn đáp.


Nét mặt Sùng Chí bỗng sắt lại. Vết thương trên quai


hàm, đem từ mặt trận về, giờ đây đã thành sẹo, khẽ giật giật.


Anh nói vẻ gay gắt:


- Cô không đến những nhà có nương rộng, nương mới


như nhà ông Lý A Sáng, ông Ma Chín Sàng nữa à? Nương


tôi nhỏ phát đã lâu, sắp gầy rồi, không tốt đâu.


- Đừng nói với em như thế, anh Sùng Chí! - Seo Mỉ nói


bằng một giọng thành thật. - Bây giờ em mới đến đây vì em


tin những người như anh, chân bước theo Đảng, bụng nghĩ


theo Đảng. Các anh chưa hề làm khác đường lối, chính sách


của Đảng thì việc này chắc các anh cũng vui vẻ tán thành.


Đối với những người chân bước theo Đảng nhưng có lúc


bụng còn chưa tin Đảng, phải giải thích, thuyết phục. Bởi


thế, em mới đến nhà ông Lý A Sáng, ông Ma Chín Sàng vận


động trước. Em mong anh thông cảm với em.


- Tôi thông cảm rồi.


Sùng Chí không nói dối. Seo Mỉ đã cất cho anh cơn nóng


giận bất thình lình, gương mặt anh dãn ra, vết sẹo trở lại


hiền lành. Anh dịu giọng:


- Cô Seo Mỉ à! Những người tình nguyện đi bộ đội đánh


thằng Mỹ, thằng ngụy, đều biết trước mình có thể bị tàn tật,


có khi phải hy sinh. Thế mà họ vẫn hăng hái xin đi. Tính


mạng còn không tiếc, họ tiếc gì làn ruộng, mảnh nương.


Sùng Chí khoát tay chỉ mảnh nương. - Nó là của hợp tác xã.


Bắp sắp bẻ được rồi. Bắp cũng là của hợp tác xã. Tôi nói rõ


bụng vợ chồng tôi rồi đấy.


Seo Mỉ vội gạt đi:


- Bắp này là của gia đình anh vì hợp tác xã không tốn


công sức vào đấy. Như thế mới hợp tình, hợp lý.


Khoan khoái, Sùng Chí hút một điếu thuốc. Anh vội phả


khói rồi nói:


- Hồi tôi còn ở bộ đội, một lần đơn vị tôi được xem phim


về một cái… à cái nông trang ở Liên Xô. Người ta bảo nó


như cái hợp tác xã của ta. Dà! Hợp tác xã mà to đẹp hơn cái


thị xã Lao Cai. Nhà của nông trang viên có vườn táo, bò, dê,


máy bơm nước… đẹp hơn nhà ông chủ tịch huyện ta. Mọi


người đều đi làm cho nông trang, không ai có ruộng nương


riêng. Thế tốt đấy. - Sùng Chí quay sang Seo Mỉ. - Bao giờ


bản Lù Chải thành nông trang, cô chủ nhiệm?


Seo Mỉ chia sẻ niềm vui của Sùng Chí:


- Không lâu nữa đâu. Nếu dân bản quyết tâm đi theo


con đường của Đảng, ra sức làm ra nhiều của cải thì mươi


mùa lúa chín nữa, bản Lù Chải sẽ thành nông trang hoặc


cùng các bản khác, thành nông trường. Lúc bấy giờ nhà của


xã viên sẽ như nhà của nông trang viên chiếu trên phim.


Thay cho lời tán thưởng, Sùng Chí rít một hơi thuốc


nữa. Tiếng nõ điếu réo vang ấm một góc nương. Ánh trăng


đã giãi sáng trên đỉnh núi. Xào xạc tiếng gió quẩn vào đám lá


khô già, nương khô xao động lên trong giây lát. Seo Mỉ ra về.


Vàng đang nói chuyện với bà Thào Xóa bên cối xay ngô.


Nhác thấy Seo Mỉ, chị hồ hởi báo tin:


- Anh ấy viết thư về rồi, Seo Mỉ à!


Anh ấy, tức là chồng Vàng, công nhân nhà máy điện thị


xã Lao Cai. Trước đây, anh học cùng một lớp với Seo Mỉ ở


trường dân tộc miền núi. Học xong cấp một phổ thông, anh


xin đi làm công nhân và công tác ở nhà máy đó đến bây giờ.


- Anh A Sinh có nói đến việc nương rẫy không? - Seo Mỉ


nhìn Vàng, hỏi.


- Lần này anh ấy viết thư về việc nương rẫy mà. Anh ấy


nói với ông cụ những lời tốt lắm.


- Ông cụ nghĩ sao?


- Đêm hôm kia, ông cụ ngồi hút thuốc, uống nước một


mình cạnh bếp đến lúc mình ra suối lấy nước. Ăn bữa sáng


xong, ông cụ đi ra nương mãi đến chiều mới về. Về đến nhà,


ông cụ bảo mình: “Mày viết thư bảo chồng mày là bố không


làm khác bụng nó đâu”. Mấy hôm vừa rồi, mình cũng lo


đấy, Seo Mỉ à. Bây giờ làm xong nhiệm vụ với hợp tác xã, với


Seo Mỉ, mình mới biết vui.


- Cảm ơn Vàng đã giúp đỡ mình.


Vàng nhíu cặp lông mày nhỏ đáp:


- Đừng nói thế, Seo Mỉ! Mình là xã viên mà.


Vàng đi về. Seo Mỉ theo người bạn gái ra đến cổng.


Vàng đã khuất dạng, chị còn đứng đấy, lơ đãng ngắm vườn


cây. Cũng như phần đông các mảnh vườn trong bản, vườn


nhà chị trồng lê, mắc coọc, mận hậu, óc chó. Đám cây đang


ngủ dưới ánh trăng. Qua bao nhiêu đêm đằm mình trong


bóng tối và sương giá, đêm nay chúng mới được ngủ ngon


như giấc ngủ của đứa trẻ ấm hơi mẹ. Đêm nay chắc Seo Mỉ


cũng ngủ ngon. Niềm vui như ánh trăng, đang tràn ngập


trong lòng chị.


(còn tiếp)


Nguồn: Seo Mỉ, Di cảo của cố nhà văn Đỗ Quang Tiến, cuối tập bản thảo có ghi: “Hoàng Liên Sơn, mùa hè 1978”. Hơn hai chục năm sau khi nhà văn qua đời, các con ông mới tìm thấy bản thảo này. Seo Mỉ - 449 trang in khổ 14.5 x 20.5 cm- lần đầu tiên được in thành sách trong bộ Đỗ Quang Tiến – Tác phẩm chọn lọc, 1250 trang, khổ 14.5 x 20.5 cm. NXB Văn học, 2017.


Nhà báo Đỗ Quang Hạnh, con trai nhà văn, gửi www.trieuxuan.info


Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Cơ may thứ hai - Constant Virgil Gheorghiu 07.12.2019
Nhân mạng cuối cùng và đồng loại - Vlastimil Podracký 07.12.2019
Hiểm họa sắc vàng - Vlastimil Podracký 07.12.2019
Sodoma & Gomora - Vlastimil Podracký 07.12.2019
Trăm năm cô đơn - Gabriel Garcia Marquez 06.12.2019
Tiêu sơn tráng sĩ - Khái Hưng 06.12.2019
Ông cố vấn - Hữu Mai 05.12.2019
Trên sa mạc và trong rừng thẳm - Henryk Sienkiewicz 05.12.2019
Chiến tranh và Hòa bình - Liep Nicôlaievich Tônxtoi 05.12.2019
Đường công danh của Nikodema Dyzmy - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 02.12.2019
xem thêm »