tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 29483124
Tiểu thuyết
01.06.2019
Đỗ Quang Tiến
Seo Mỉ


- Phải nhổ bây giờ à, anh A Dếnh?


- Ông nên nhổ ngay. Để đến lúc khác, ông không nhổ


được đâu. Con chim làm tổ sớm được ấm, làm tổ muộn phải


chịu rét. Ông có chữ trong bụng, ông hiểu rồi.


A Cấu thừa hiểu A Dếnh như cái cây mọc thẳng. Cây


mọc thẳng không sợ mưa to gió lớn. A Dếnh không nghe lời


ngon ngọt, không sợ lời đe dọa. A Cấu loạng choạng đứng


lên. Hắn không nhổ mà lại vung dao chém. Mỗi cây một


nhát. Chẳng mấy chốc, cả đám cây đều bị phạt ngang.


Những cái quả tròn như quả găng, những bông hoa hoang


dại như hoa rừng nằm bất động. Mảnh nương chết lặng đi.


A Cấu ngơ ngơ, ngác ngác. Dường như hắn đang sống trong


một cơn mê. Hắn ngồi xuống, lấy tay rờ rẫm đống cành lá.


Tìm được một quả, hắn giơ lên ngắm. Hắn ngắm một lúc lâu,


mắt đờ dại. Mồ hôi vã ra trên mặt.


Seo Mỉ, A Dếnh về rồi. Chợt A Cấu đứng bật dậy, chỉ


con dao lên trời, rít giọng:


- Ta thề trước Chử lầu: Vàng A Cấu còn sống, con Giàng


Seo Mỉ, thằng Mã A Dếnh phải chết!


A Cấu lảo đảo ngồi xuống. Hắn ngồi đấy, không động


đậy, giữa mảnh nương chết lặng. Một lúc lâu sau, bỗng hắn


giật mình. Hình như có người đi lại. Hắn ngước mặt nhìn.


Lão Dình A Tả ở xã Lồ Xu Thằng, bạn nghiện của hắn.


- Ông đi đâu đấy? - A Cấu thẫn thờ hỏi.


- Tôi sang thăm nương thuốc của ông. - A Tả buồn


bã đáp.


A Cấu hất hàm chỉ:


- Nương đấy. Chúng nó vừa bắt tôi phá. Nương của ông


ra sao?


A Tả rầu rĩ:


- Cũng thế. Bọn dân quân nhổ hết rồi. Nương của tôi


cũng phát trong rừng thế này mà chúng nó vẫn tìm ra. Làm


thế nào bây giờ, ông A Cấu?


A Cấu thở ầm è:


- Phải phát nương, gieo hạt lại thôi!


7


Cái bản suốt ngày và khuya trong đêm rù rù tiếng cối


xay ngô, đậu tương bỗng tưng bừng, nhộn nhịp như chưa


từng thấy. Đã mấy hôm rồi, dưới sự chỉ huy của ủy ban, ban


quản trị hợp tác xã, người trẻ, người ở tuổi trung niên trong


bản chia làm ba nhóm. Một nhóm đi cắt lúa mùa. Lúa đã


chín vàng trên các thửa ruộng bậc thang. Phải đem về, tãi ra


sân phơi cho lúa già nắng. Một nhóm đi ngả cây, rải dọc theo


đường nước chảy về bản. Nhóm thứ ba đi lấy vật liệu. Từng


đoàn ngựa nối đuôi nhau tràn ra phố Pha Long. Sau đấy,


quay về với những mã làn đầy vôi, xi măng, gạch và những


ống dẫn nước đeo hai bên khung thồ. Hàng nặng. Khác với


lúc đi, đoàn ngựa bước thong thả, bờm rủ xuống. Tiếng vó


gõ xuống mặt đường như đếm từng bước chân. Nghe đơn


điệu mà ấm áp.


Tốp công nhân cùng với anh kỹ sư từ tỉnh về, đã xây


xong hai bể nước cao to. Cạnh đấy, mấy nhà tắm, bồn giặt.


Ngắm công trình xây dựng chưa từng có, ngay giữa bản, các


cô gái bảo nhau: "Bản ta sắp bằng phố huyện Mường


Khương rồi". Các anh con trai còn khoái chí hơn: "Phố huyện


Mường Khương nhỏ lắm. Phải bằng thị xã Lao Cai mới tốt".


Đám người già thì nửa tin nửa ngờ: "Được thế tốt đấy.


Nhưng phải có nhiều lúa, bắp, đậu tương mới được". Mỗi


tuổi nói một cách song người già, người trẻ đều vui trong


bụng. Bản Lù Chải sắp đổi đời.


Sáng sớm hôm nay, vào lúc còn tối đất, sương mù mịt,


những người vợ trẻ, các cô gái vẫn ra suối lấy nước. Bởi sớm


nhất cũng phải đến chiều, nước mới về bản. Có lẽ đây là


ngày cuối cùng ra với con suối, xin nó nước, cõng về. Nhiều


người ra đây sớm hơn mọi ngày. Họ đi chầm chậm, lưu


luyến con đường đã qua lại không biết bao nhiêu lần. Trong


bóng đêm, họ nhớ từng gốc cây, mô đá, từng dốc cao, vực


sâu, nhớ hết. Con đường tuy gập ghềnh nhưng mỗi khi nghĩ


đến chỗ chẳng bao giờ trở lại nơi đây với hai thuồng nước


trên lưng, họ không khỏi nao nao. Gần đến suối, bỗng họ


ngạc nhiên. Có tiếng kèn lá. Hình như tiếng kèn từ con suối


vọng về. Họ bước đi, tai lắng nghe âm thanh dìu dặt lúc gần,


lúc trôi xa. Ra đến nơi, họ thấy một anh con trai ngồi bên bờ


suối mải mê thổi kèn. Nhà anh chỉ có một mẹ một con. Vào


giờ này, bà mẹ xay ngô. Và anh đi lấy nước. Sáng hôm nay,


anh chia tay với con suối. Nghe tiếng kèn của anh, tưởng


như con suối đang thầm thì: Suối xa bản mà suối gần bản; nước


đi xa để nước về gần. Chiều hôm nay thôi, nước sẽ về giữa


bản. Mọi người đều náo nức vui. Họ địu thuồng nước trên


lưng, ra về trong tiếng kèn tiễn đưa. Về đến nhà, nhiều


người đổ nước vào cái thùng ghép bằng gỗ tông che vàng và


thơm, rồi lại quay ra suối. Ngày cuối cùng, ra với con suối


một lần nữa.


Ăn sáng xong, nam nữ thanh niên trong bản tập trung


lực lượng vào việc trồng cột ở những chỗ trũng đỡ các ống


nước đang tiến về bản. Vào lúc ánh nắng chụm dưới gốc cây,


đường ống về tới đích, kề sát hai bể xây. Anh em công nhân


đi điều chỉnh con đường ống dài dặc len lỏi trong khe núi,


vắt ngang lưng đồi, băng qua rừng cây. Sau đấy, anh kỹ sư


đi kiểm tra. Khi trở về, anh xoa hai bàn tay vào nhau, vẻ


hài lòng.


- Công trình lắp đặt của ta bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật.


Nếu chiều hôm nay mọi việc đều hoàn hảo là ta hoàn thành


công trình với chất lượng tương đối tốt, sớm hơn thời gian


dự định mấy ngày. Đó là kết quả của tinh thần làm việc khẩn


trương của toàn đội với sự giúp đỡ đầy nhiệt tình của anh


chị em ở địa phương. Bây giờ ta có thể cho nước về.


Trong khi anh kỹ sư nói với anh em công nhân, người


đã kéo đến rất đông. Hầu hết dân bản Lù Chải đều có mặt ở


đây. Có cả những người ở các bản lân cận. Và chính quyền,


đoàn thể xã, ban quản trị các hợp tác xã. Họ vây quanh cái


ống cuối cùng, vòi nghểnh lên, vẻ chờ đợi. Nước suối có chịu


chui vào cái ống nhỏ bằng cây nứa tép này không? Đường


xa, nước suối có biết tìm về bản hay lại lạc lối? Về đến đây,


nước có trong, ngọt như ở ngoài suối không?... Bao nhiêu


câu hỏi quẩn vào tâm trí họ.


Seo Mỉ đứng ở một chỗ khuất. Chị tin chắc, một lát nữa,


nước sẽ về đến đây. Mà sao chị vẫn bồn chồn, có phần hồi


hộp. Nếu vì một lý do nào đấy, nước chưa về hoặc chẳng bao


giờ về được, chị sẽ xấu hổ với các xã viên. Trái lại, nước mà


về thì đấy là một sự kiện quan trọng trong đời sống của


người Mèo. Nó ở ngoài trí tưởng tượng của tất cả dân bản.


Bản thân chị cũng không tưởng tượng nổi, có một ngày, cụ


thể ngày hôm nay, nước sẽ về bản Mèo. Bây giờ chị hồi hộp


thật sự. Trống ngực chị đập mạnh, lồng ngực tức găng. Chị


đưa mắt nhìn quanh. Bất ngờ chị bắt gặp tia mắt A Lử. Hắn


đang nhìn trộm chị. Tia mắt hắn lấm lét, nửa tiếc nhớ, nửa


buồn giận. Chị quay mặt đi. Có tiếng ai vừa nói nghe giống


tiếng A Cấu. Chị ngoảnh lại, nhìn. Không phải A Cấu. Từ


hôm xảy ra việc gay cấn trên nương thuốc phiện, hắn cáo


ốm, nằm lì ở nhà. Lúc này hắn cũng không có mặt ở đây.


- Nước về rồi! Nước về rồi!


Tiếng reo vang lên đột ngột. Chưa bao giờ cái bản triền


miên trong tiếng rù rù thầm kín, buồn tẻ của cái cối xay, có


tiếng reo vui rầm rộ đến thế. Tiếng reo xô vào sườn đồi, vách


núi, dội lại, vang động tựa như tiếng sấm rền. Seo Mỉ lật đật


chạy lại, lách vào đám đông rồi ngây ra nhìn. Nước về thật


rồi! Dòng nước ép mình trong đường ống hẹp, suốt một


chặng đường, chảy đến đầu ống, liền xòe ra như bông hoa


mẫu đơn, cánh trắng và dài. Vui sướng, xúc động, Seo Mỉ


rơm rớm nước mắt. Bỗng có tiếng thảng thốt:


- Không phải nước suối!


- Không phải nước suối thì là nước gì? Nước sông La Hờ


lạc lối chảy về đây à? - Tiếng một anh thanh niên xen vào.


- Nước suối sao lại đục như thế kia? Con mắt không biết


nhìn à? - Giọng ông già nghe như đã bực giận.


- Nó đục rồi nó khắc trong. - Vẫn anh thanh niên kia nói


bằng cái giọng tự tin.


- Trời nắng tốt, không phải mưa lũ mà nước suối lại đục


được à? Không phải nước suối ta đâu.


Tiếng ồn ào giữa đám đông thốt nhiên lắng xuống,


nhường chỗ cho cuộc đối thoại giữa hai người. Người già nói


cũng có lý phải. Mùa này sao nước suối lại đục? Nước suối,


nước sông La Hờ hay nước gì đây? Lại có những câu hỏi bất


thần xoáy vào đầu óc nhiều người. Seo Mỉ nhìn dòng nước


còn đang đục ngầu, tim như thắt lại. Thế là thế nào?


Anh kỹ sư đang kê lại đoạn đường ống ở đằng kia. Thấy


thế, anh bước vội lại, từ tốn nói:


- Thưa các cụ, thưa dân bản! Nước chảy qua đường ống,


bên trong còn có bụi bặm nên nước đục. Một lát nữa, đường


ống được rửa sạch, nước sẽ trong ra. Nước này đúng là nước


ở khúc cuối các mẹ các chị vẫn ra lấy nước về ăn. Nếu sai,


anh em trong đội chúng tôi xin chịu trách nhiệm trước


dân bản.


Lời nói của anh cán bộ thật dễ nghe. Ông già chưa hết


bực giận anh thanh niên kia, nhưng lặng im. Mọi người cũng


vậy, im lặng, chăm chú nhìn dòng nước. Quả nhiên nước


trong dần. Và một lát sau, nước trong vắt. Anh kỹ sư chụm


hai bàn tay hứng nước, đưa lên miệng uống một hớp một


cách ngon lành.


- Thưa dân bản, nước tốt rồi. Các mẹ, các chị có thể đem


thuồng ra lấy nước về nhà dùng. Lát nữa, chúng tôi sẽ bắt vòi


nước chảy vào hai bể này để lúc nào cũng có sẵn nước cho


dân bản lấy về nhà hoặc tắm giặt ở đây. Bắt đầu từ hôm nay,


các mẹ, các chị không phải ra suối lấy nước từ lúc còn tối đất


nữa. Anh em chúng tôi xin thành thật chia vui với các mẹ,


các chị và toàn thể dân bản. Chúng tôi mong một ngày gần


đây, tất cả các bản trong xã, trong khu Pha Long lần lượt có


đường ống dẫn nước như bản ta. Về phần đội chúng tôi,


khi có lệnh của Đảng, của cơ quan, chúng tôi xin về làm


nhiệm vụ.


Bí thư chi bộ A Dếnh tiến đến trước mặt anh kỹ sư:


- Tôi xin thay mặt đoàn thể, chính quyền xã, nhân dân


bản Lù Chải, tỏ lòng biết ơn Đảng, Chính phủ, cảm ơn các


đồng chí đã hết lòng giúp đỡ chúng tôi. Nước về bản, bản Lù


Chải bước thêm được một bước trên con đường xây dựng


chủ nghĩa xã hội. Đó là bước đường mà tất cả các bản trong


xã, trong khu này sẽ đi. Lúc ấy, rất mong được các đồng chí


sẵn sàng làm nhiệm vụ như đồng chí vừa hứa. - A Dếnh cảm


động nói.


Cuộc bàn giao, tiếp nhận một công trình thay đổi cả một


tập quán lâu đời chỉ có thế. Giản dị mà xúc động. Ai nấy đều


lặng im. Có những vầng trán nhăn lại, tỏ vẻ trầm ngâm. Phút


sau, cô gái đã phát biểu về việc đưa nước về bản trong cuộc


họp vừa rồi, lên tiếng:


- Xin mời ông Mí Cháng ra nếm xem có thật là nước suối


Pha Long không.


Ông Mí Cháng đâu? Ông ta đứng chỗ kia, lấp ló sau


đám đông. Thấy có người nhắc đến tên mình, ông ta luống


cuống. Ông ta bước giật lùi, chân ríu vào nhau. Rồi quay


ngoắt đi, lủi về nhà. Không có ông Mí Cháng thì có mấy ông


già khác làm việc đó thay ông ta. Họ rửa tay rồi mới hứng


nước đưa lên miệng, tợp một hớp. Sau đấy, chẹp chẹp miệng


thưởng thức ngụm nước. Người nào người ấy lẩm bẩm


một mình:


- Nước tốt đấy, tốt đấy!


- Đúng nước suối của ta rồi!


Trong khi ấy, ông trưởng tộc họ Ma vui miệng kể lại sự


tích dòng nước của tổ tiên người Mèo cho mấy anh công


nhân người Kinh nghe.


- Ngày xưa, cái ngày Chử lầu đã sinh ra loài người,


muông thú, cây cỏ, một anh con trai Mèo có diễm phúc lấy


được Dua Pà, con gái vua Rồng. Thấy Dua Pà xinh đẹp, vua


Biển liền bắt về cho con trai mình. Gần đến ngày cưới của


công chúa - con vua Rồng và hoàng tử - con vua Biển, anh


con trai Mèo buồn bã, bỏ nhà đi lang thang. Dọc đường, anh


gặp ông Sương mù, ông Đào đá và than thở với họ. Động


lòng, hai ông này bàn mưu đoạt lại Dua Pà cho anh con


trai Mèo.


Đám cưới linh đình kéo dài chín ngày đêm. Văn võ bá


quan say sưa mê mệt. Nhân lúc đó, ông Sương mù thả rắn


độc cắn hoàng tử. Con trai vua Biển chết ngất. Hoảng hốt,


vua Biển đành phải hứa nhường Dua Pà cho người nào cứu


được con mình. Ông Sương mù cứu hoàng tử thoát nạn. Uất


giận vì mất con dâu, vua Biển tung lửa lên mặt đất, chặn


đường về của ông Sương mù, ông Đào đá, vợ chồng anh con


trai Mèo. Ông Sương mù liền nhả sương, dập tắt đám cháy.


Vua Biển dâng nước hòng nhấn chìm vạn vật. Tức thì ông


Đào đá khoét các núi cho nước biến đi.


Một ít nước còn lại ở các khe núi trở thành những dòng


suối rải rác trên núi cao(1)


.


Kể đến đây, ông trưởng tộc trầm giọng:


- Từ đời tổ tiên người Mèo chúng tôi đến giờ, người phải


đi tìm nước. Giọt nước hiếm gần như hạt muối. Bây giờ


Đảng đã cho muối, nước về bản tìm người. Có nói nhiều như


nước chảy cũng không hết lời người Mèo ơn Đảng.


Nước suối Pha Long đấy! Yên tâm, đám đông lục tục tản


ra các ngả. Trên bãi đất bằng phẳng, sừng sững nhô lên hai


bể xây còn nồng mùi vôi vữa, giờ đây chỉ còn một mình Seo


Mỉ. Tiếng vòi nước chảy nghe như tiếng con suối róc rách


đâu đây. Chị khum hai bàn tay hứng nước, ấp vào mặt.


Những giọt nước ấm mơn man da mặt chị. Nỗi hồi hộp đã


lắng dịu, chị chỉ còn thấy vui. Niềm vui dào dạt.


Seo Mỉ toan về chợt thấy một người đi ra. Một người


thân hình lòm khòm, dáng điệu khặc khừ. Ai như lão A


Cấu? Chính hắn. Hắn thất thểu đến bên hai cái bể xây.


___


(1) Truyện cổ dân tộc Mèo. Lê Trung Vũ sưu tầm và biên soạn.


- Nghe bà nói, ông ốm mà? - Seo Mỉ nhẹ nhàng hỏi


A Cấu.


- Tôi ốm đấy. - A Cấu nói bằng một giọng mệt nhọc. -


Không ốm sao được chị chủ nhiệm.


Seo Mỉ tỏ ý ái ngại:


- Ông ốm thì ở nhà nghỉ cho chóng khỏe, ra đây làm gì.


- Bụng muốn ở nhà mà cái chân cứ bắt đi. Tôi phải lần ra


xem nước về như thế nào. - A Cấu ngắm nghía dòng nước. -


Đúng như vợ tôi với thằng A Lử nói, nước tốt đấy chị chủ


nhiệm à! - Hắn lấy tay miết vào thành bể. - Bể xây cũng tốt,


lại có cả mui không cho lá cây rơi vào bể, tốt đấy, - hắn đảo


mắt - Có cả chỗ tắm, chỗ giặt nữa à, tốt đấy.


Lời khen không ngớt của A Cấu khiến Seo Mỉ vui thêm:


- Nước về bản, ông thấy thế nào?


A Cấu để bàn tay xương xẩu, móng tay dài và cáu ghét


vào bụng:


- Người già, người trẻ trong bản đều vui, bụng tôi


không vui được à! Nhà tôi chỉ có một đứa con gái, nó lại đi


làm vợ người ta ở nơi xa. Vợ tôi già rồi mà vẫn phải ra suối


cõng nước về. Bây giờ vợ tôi không phải vất vả nữa. Bụng tôi


phải mừng chứ, chị chủ nhiệm!


- Không riêng gì bà mà tất cả các bà, các chị ở bản này


đều không phải vất vả vì thuồng nước nữa.


A Cấu trút một hơi thở nhẹ nhõm:


- Bản Lù Chải sướng rồi. Dân bản ơn Đảng còn hơn ơn


Chử lầu. - A Cấu nhìn dòng nước một lần nữa. - Con mắt


được trông thấy, bụng mới yên được. Tôi về đây, chị chủ


nhiệm à!


Seo Mỉ nom theo cái bóng lòm khòm:


- Ông nên ra trạm y tế xin thuốc, đừng đón mú cống về


cúng "cái ma" nhé!


- Mú cống không biết uống rượu, ăn thịt gà nhà tôi lâu


rồi. - A Cấu đáp, không ngoái cổ lại.


Từ hôm đi theo A Cấu đến nương thuốc phiện, chiều


hôm nay Seo Mỉ mới lại thấy mặt hắn. Chị chú ý đến thái độ


của hắn đối với chị. Hắn có còn oán giận chị không? Suối có


chảy ngược lên đồi, hắn mới hết oán giận chị. Nhưng qua cử


chỉ, lời nói của hắn vừa rồi, chị thấy hình như hắn đã nguôi


nguôi. Chị quay về với niềm vui quẩn vào bước chân.


Đêm hôm đó, ở nhà A Cấu. Lúc bấy giờ vợ hắn ngủ rồi.


A Lử đã lên giường nằm. Hắn vẫn ngồi bên bếp. Lửa đã tắt


ngấm, hắn cũng không buồn thổi lên. Hắn ngồi im lặng, hai


tay bó gối, tóc xòa xuống. Ánh đống than còn đang hồng, hắt


lên khuôn mặt khô gầy, chằng chịt vết nhăn. Các vết nhăn


trên trán xếp lại, úp xuống đôi lông mày đã nối lại, đè lên


cặp mắt gà gà. Hắn đang ngủ gật? Không, hắn thức và tỉnh


táo hơn lúc nào hết. Chợt hắn đứng lên, đến bên giường A


Lử khẽ đánh tiếng. A Lử nhỏm dậy, theo hắn ra chỗ bếp. Sau


đấy, hai chú cháu hắn ngồi bên nhau.


- A Lử! Mày có biết con Seo Mỉ, thằng A Dếnh vừa phá


nương thuốc phiện của tao không? - A Cấu thì thào.


A Lử cũng nói vừa đủ cho A Cấu nghe:


- Cháu biết. Chú cho cháu biết rồi mà.


A Cấu đờ đẫn nhìn vào đống than:


- Thế à? Đầu tao già như cái cối đá rồi, không biết nhớ


nữa. - Sau đấy, hắn lảm nhảm như cúng ma. - Nương thuốc


phiện của tao chỉ độ một tháng nữa là lấy được rồi. Nhiều


nhựa lắm, thế mà chúng nó bắt tao phá không cho để lại lấy


một cây. Chúng nó ác còn hơn lá độc, ăn vào ruột gan phải


nát ra. Chúng nó muốn tao chết nhưng tao vẫn sống. Hai con


hổ dữ không ở chung được một cánh rừng. Hai người thù


oán nhau không ở chung được một bản. Tao sống, chúng nó


phải chết.


A Lử lặng ngắt. Hắn chờ đợi A Cấu nói hết lời. Chợt A


Cấu nghếch mặt hỏi:


- Mày đã ra xem cái bể chúng nó xây để chứa nước chưa,


A Lử?


- Cháu thấy rồi, bể xây tốt đấy.


- Mày có biết cái thuốc làm bằng râu con hổ với măng


tươi không?


Đến lượt A Lử nghếch mặt nhìn A Cấu chằng chằng.


Hắn chưa hiểu tại sao A Cấu đang hỏi chuyện nọ lại xọ sang


chuyện kia. Cái bể xây chứa nước có quan hệ gì với cái thuốc


làm bằng râu con hổ. Khó hiểu quá!


- Cháu không biết. Cháu cũng chưa nghe thấy ai nói... -


A Lử đáp, mắt không rời khuôn mặt chìm trong bóng tối


mờ mờ.


A Cấu chậm rãi nói:


- Khi nào bẫy hoặc bắn được con hổ, nếu cắt các sợi râu


của nó cắm vào một khúc măng tươi, ít lâu sau khúc măng sẽ


có giòi. Bắt đám dòi ấy đem đốt thành than, nó còn độc hơn


lá ngón đấy. Vì thế, khi bắt được con hổ, người ta thường


đốt ngay râu của nó để không ai làm được cái thuốc kia.


- Làm cái thuốc ấy để làm gì chú? - A Lử lấy làm lạ hỏi.


- Mày ngu quá, A Lử à! Làm cái thuốc ấy để khi nào


muốn chết thì ăn một ít, hoặc muốn cho người nào chết thì


cho người ấy ăn. Tao nghe nói ăn cái thuốc ấy, chết còn


chóng hơn ăn lá độc.


- Chú vừa bảo bắt được hổ, người ta thường đốt ngay


râu nó thì làm gì có râu hổ để làm thuốc độc?


- Thế mà có đấy. Tao biết một người trước kia cũng làm


phỉ, thường có cái thuốc ấy. Cho nó bạc trắng hay thuốc


phiện, nó sẽ cho thuốc. Nhưng phải uống máu con gà nhỏ


vào chén rượu, thề trước Chử lầu, không cho một ai biết


chuyện, nó mới cho. Thuốc của nó mạnh lắm. Ai ăn phải, con


y tá ở trạm y tế xã cũng không có cách cứu nổi. Có ai đi đón


mú cống về cúng cái ma, nó cũng không cứu được. - Trong


ánh than hừng hực, mắt A Cấu đỏ đọc lên. - Có được một ít


thuốc ấy, tốt quá.


A Lử ghé vào tai A Cấu:


- Chú định cho thằng A Dếnh, con Seo Mỉ ăn thuốc ấy à?


A Cấu cau mặt:


- Bụng mày tối quá, A Lử à! Thằng A Dếnh, con Seo Mỉ


phá nương thuốc phiện của tao, nhiều người biết rồi. Bây giờ


làm cho chúng nó chết, công an phải nghi tao giết. Làm như


thế có khác gì tao cùng ăn cái thuốc ấy với chúng nó. Mày ăn


mèn mén nhiều rồi mà bụng mày còn tối quá.


- Cháu chưa hiểu bụng chú đấy.


Giọng A Cấu thản nhiên như không:


- Cho cái thuốc ấy vào bể chứa nước. Tao ra xem tận nơi


rồi. Cả hai cái bể đều có nắp. Nửa đêm, đi ra đấy, nâng nắp


lên, trút gói thuốc vào thế là xong. Nhưng không được để


cho ai trông thấy. Để đứa nào biết, là mình chết trước chúng


nó đấy, hiểu chưa.


A Lử nhíu mày tỏ vẻ càng lấy làm lạ:


- Làm như thế, ngộ nhỡ thằng A Dếnh, con Seo Mỉ


không chết mà dân bản lại chết thì làm thế nào?


- Tao muốn lấy cái chết của một ít dân bản để giết thằng


A Dếnh, con Seo Mỉ mà. Chúng nó đưa nước về bản để làm


dân bản chết, tòa án phải bắn chết chúng nó. Nếu không


phải chết, chúng nó cũng phải đi tù suốt đời không bao giờ


được về bản Lù Chải này nữa. - A Cấu khẽ đấm vào ngực. -


Lá gan tao héo một bên(1) vì chúng nó. Tao sống, chúng nó


phải chết.


Đôi vai gầy gò của A Lử run lên. Và giọng hắn run theo:


- Đừng làm thế chú à! Dân bản không làm ác với ta, ta


làm ác với dân bản không nên. Vả lại, con mắt của bọn công


an còn tinh hơn mắt con cú trong bóng đêm. Không có


việc gì lọt qua mắt chúng nó đâu. Nếu cứ làm liều, là ngắt


lá đắng mà uống. Chú sẽ phải chết, cháu cũng không


sống được.


A Cấu ngoảnh lại, nói giọng rin rít qua kẽ răng:


- Thế thì tao phải chịu thua chúng nó à? Chúng nó như


con chim đang bay, đưa được nước về bản, chúng nó càng


bay cao. Còn tao như con dế núp dưới khóm ngải rồi, chúng


nó vẫn không để tao yên. Chúng nó muốn tao không ở lại


mặt đất này nữa(2)


.


__


(1) Ý muốn nói: đau buồn, đứt ruột.


(2) Ý muốn nói: chết.


- Bụng cháu cũng thù chúng nó. Nhưng… quả đến mùa


mới chín, ăn quả xanh đắng mồm. Phải đợi dịp mới được


chú à!


- Còn bây giờ thì sao?


A Lử ngẫm nghĩ rồi đáp:


- Cái lần con Seo Mỉ đi vận động các xã viên tập trung


nương, chú bảo cháu “cảnh cáo” nó. Cháu nghĩ bây giờ cũng


chỉ nên “cảnh cáo” chúng nó thôi.


- “Cảnh cáo” cách nào. Mày có lời hay lời tốt nói cho


tao nghe.


Cặp lông mày xếch của A Lử nhíu lại.


- Cháu còn chưa nghĩ ra đấy. Cháu chỉ thấy nên làm


cách nào để dân bản lại phải ra suối lấy nước cho con Seo Mỉ,


thằng A Dếnh cùng với chính quyền, đoàn thể xã xấu hổ


không dám nhìn mặt ai nữa. Thế là được rồi.


A Cấu lặng thinh, hai con mắt lim dim. Hắn đang suy


tính. Trong khi hắn còn đang héo một bên gan, cái kế của A


Lử không làm cho hắn vừa lòng.


Song hắn là kẻ biết lúc nào nên giương nỏ, lúc nào nên


kéo lẫy. Bởi vậy, hắn thấy thằng cháu không đến nỗi ngu


như hắn tưởng. Mà lời nói của nó là “lời hay, lời tốt” trong


lúc này. Hắn gật gật đầu, giọng dịu đi:


- Thế cũng được, nhưng phải làm ngay. Cái rễ ăn nông


dễ nhổ, để nó ăn sâu nhổ khó. Mày hiểu ý tao chứ?


- Cháu hiểu.


A Lử quay về giường nằm. A Cấu vẫn ngồi đấy, bên


đống than đã vạc. Và căn nhà ở lảnh ra một góc đồi, chìm


vào bóng đêm.


*


Hai bể xây đều đã no nước. Mấy hôm nay, đàn bà, con


gái trong bản không phải bước thấp bước cao lần ra suối từ


lúc con bìm bịp cất tiếng gọi sáng nữa. Bao giờ ánh ban mai


trả lại các vệt đường bóng tối đã giấu đi trong đêm, họ mới


lững thững vác thuồng đi ra giữa bản. Rồi hứng thuồng vào


vòi cho nước xối xả chảy vào. Sau đấy, địu thuồng nước lên


lưng, lững thững quay về. Những lúc đấy, nhác thấy Seo Mỉ


ra lấy nước, các mẹ, các chị không tiếc lời khen:


- Seo Mỉ giỏi tay quá. Dân bản hết khổ vì nước rồi.


- Seo Mỉ mà giỏi tay đưa lúa, bắp, đậu tương về bản


nhiều như nước suối, dân bản sướng lắm đấy.


Seo Mỉ bẽn lẽn:


- Công của anh kỹ sư, các anh công nhân đấy, không


phải công của tôi đâu… Nếu dân bản cùng lòng làm theo lời


Đảng dạy thì không những lúa, bắp, đậu tương mà còn


nhiều thứ khác sẽ về bản. Bấy giờ bản ta mới thật sướng.


Sáng hôm ấy, giữa lúc Seo Mỉ đang vui chuyện với


những người ra lấy nước, thình lình có tiếng một bà ré lên:


- Ố! Sao lại thế này? Nước hỏng rồi chị chủ nhiệm à!


Tiếng gọi giật giọng khiến niềm vui như nở buồng gan


của Seo Mỉ trốn đi. Chị chạy lại, ngó chằm chằm. Dòng nước


từ cái vòi tuôn ra không trong, trắng như lúc nãy mà lại đục


lờ đờ. Seo Mỉ luống cuống. Khi dòng nước tím lại như ruột


con đỉa no máu trâu, chị bàng hoàng. Nước hỏng thật rồi!


Nhưng nước đang tốt, sao lại hỏng nhanh như thế? Trong


lúc lo lắng đến hoảng hốt, chị chưa hiểu ra sao cả. Bỗng có


tiếng nhiều người nói. Và tiếng bước chân từ các ngả đổ về.


Hình như người già, người trẻ, trẻ em trong bản đã kéo ra


đây, vây quanh vòi nước. Nước trong vòi vẫn xối ra, tím


bầm màu máu đỉa. Tiếng nói ồn ã. Bóng người lố nhố. Phút


chốc mắt chị hoa lên. Mồ hôi vã ra hai bên thái dương. Sống


lưng tựa như có luồng gió luồn bên trong, lạnh buốt. Nước


đang tốt hóa xấu. Chử lầu à! Sao lại thế được?


Ông Vàng Mí Cháng - người cả tin “cái ma” suối đứng


chỗ kia. Hôm đưa nước về bản, ông nấp sau đám đông,


ngượng ngùng nhìn mọi người. Lúc này dáng điệu ông khác


hẳn. Đường hoàng, ông ta đi thẳng vào chỗ vòi nước. Rồi


khum hai bàn tay hứng một ít nước chìa ra trước mặt:


- Từ đời ông cha, người Mèo ta ở đất này uống nước


suối Pha Long, nước sông La Hờ chứ không uống cái nước


người trẻ đưa về bản, con trâu, con ngựa cũng không


uống được.


Dứt lời, ông Mí Cháng hất vốc nước xuống đất. Sau đấy,


ông ta quay ra với cái vẻ đắc thắng như lúc đi vào. Seo Mỉ có


ấn tượng vốc nước kia không phải hắt xuống đất mà chính là


hắt vào mặt mình. Cảm giác ran rát, tê lạnh dường như còn


đọng lại trên da mặt chị. Cơn buồn giận đột ngột khiến chị


rắn rỏi lên. Chị đĩnh đạc nói:


- Xin người già, người trẻ cứ yên tâm. Nước đục rồi


nước phải trong. Nếu không đúng như thế, tôi xin trả lại cái


chức chủ nhiệm cho hợp tác xã.


Lác đác đây đó, tiếng người già nổi lên giữa đám đông:


- Bao giờ nước mới trong?


- Lại phải ra suối lấy nước thôi.


- Người trẻ không biết nói lời hay lời tốt đâu.


A Dếnh từ bản dưới đã chạy về tới nơi. Anh cất cao


giọng nói với mọi người.


- Xin dân bản cứ bình tĩnh, không có gì đáng lo ngại cả.


Trời có lúc mưa lúc nắng, nước phải có lúc tốt lúc xấu. Nước


xấu thì ta làm nó thành tốt. Chúng tôi làm ngay bây giờ đây.


Uy tín, thái độ điềm tĩnh của anh bí thư chi bộ quả là có


sức thuyết phục. Tiếng ồn ào tắt lặng. Vừa lúc đó, cô y tá từ


trạm y tế xã tất tả chạy ra. Cô đã biết việc vừa xảy đến với


dòng nước ở bản Lù Chải. Sau khi xem xét, cô nói với anh bí


thư chi bộ:


- Trong nước có lẫn một chất gì đấy nên nước có


màu sắc.


- Cô có biết nó là chất gì không? - A Dếnh hỏi.


- Em chưa biết. Bây giờ phải xem hai cái bể chứa ra sao.


Lập tức cô y tá, chị chủ nhiệm cùng với một số thanh


niên khiêng hai nắp bể ra. Nước trong hai cái bể dĩ nhiên


giống như nước đang tuôn ra qua hai cái vòi. Họ nhấc đoạn


ống dẫn nước suối vào hai cái bể ra xem. Nước trong ống


cũng như nước trong bể! Tím bầm!


- Cái chất kia không phải ở trong bể chứa mà là ở ngoài


suối. Cô y tá nhận định.


A Dếnh hỏi:


- Chất ấy có thể do đường ống tạo ra không?


- Đường ống mới không thể có cái chất ấy. Đường ống


cũ cũng thế. Ở thị xã Lao Cai các đường ống dẫn nước có từ


lâu lắm rồi nhưng nước vẫn tốt, không có màu sắc như thế


này. Nhưng nếu cho cái chất ấy vào đường ống dẫn nước thì


nước sẽ khác.


Một cô gái ngay thật xen vào:


- Cho cái chất ấy vào ống dẫn nước để làm gì?


A Dếnh nghiêm sắc mặt:


- Để dân bản không dám uống nước chảy về bản nữa, để


cái lúa ngủ chưa thấy đủ mắt, các bà, các chị lại phải dậy, vác


thuồng ra suối lấy nước như từ bao đời nay, cái khổ không


tính được, không nhớ hết. Đứa nào làm việc này, bụng nó


chứa con rắn lục mà.


Cô y tá bàn:


- Anh A Dếnh à! Bây giờ ta ra suối xem thì biết ngay cái


chất ấy ở dưới suối hay ở trong đường ống.


Họ theo cô y tá, đi ra suối. Ra gần tới nơi mới nghe thấy


tiếng suối reo. Đã hết mùa mưa lũ. Tiếng con suối dịu ngọt


như tiếng ru. Tiếng hát ru của người mẹ đưa đứa con vào


giấc ngủ êm say. Họ đã ra đến bờ suối. Thoạt nhìn dòng


nước đi, nhẹ nhàng trườn qua các hòn đá phủ rêu, thấy con


suối thật hiền hòa. Dòng nước trong, sáng như dòng nước


mùa xuân nắng ấm, không gợn một bóng mây. Vậy mà cái


nhánh về bản Lù Chải lại bầm tím như một vết thương trên


mình nó.


- Đây rồi! - Có tiếng nhiều người thốt lên cùng một lúc.


Họ đổ xô lại chỗ xoáy nước. Ở đấy, cuộn giẻ buộc vào


đầu đoạn ống, đang tiết ra một chất nước đặc, tím đen. Theo


đường nước, cái chất tím đen loang ra, hun hút chui vào ống.


Cô y tá cúi xuống, gỡ cuộn giẻ, mở ra xem. Mở đến lần vải


bọc trong cùng, cô thấy mấy cục to bằng đầu ngón tay út,


màu tím óng ánh.


- Rõ rồi anh A Dếnh, chị Seo Mỉ à! - Cô y tá tỏ vẻ hài


lòng về việc khám phá ra sự bí mật của dòng nước.


- Nó là cái gì thế cô? - Seo Mỉ vội hỏi.


- Phẩm tím! Cái phẩm mà các em học sinh pha mực để


viết ấy mà.


A Dếnh nhận xét:


- Nó buộc cái gói này vào đầu ống là nó cố ý làm bẩn


đường nước chảy về bản, chứ không phải vô ý đánh rơi


xuống suối. Ở bản ta, ở xã ta có đứa bụng độc muốn phá


hoại việc xây dựng bản làng của ta rồi. - Anh bảo cô y tá. -


Cô về trước vận động thanh niên rửa sạch cái bể chứa nước


rồi hãy bắt nước vào.


Cô y tá vừa vượt lên phía trước, A Dếnh liền hỏi Seo Mỉ:


- Về việc này, cô nghĩ thế nào?


- Em nghĩ như anh. Rõ ràng có kẻ bụng xấu muốn phá


công việc xây dựng bản, xã. - Seo Mỉ đáp.


- Cô có nghi cho ai không?


Seo Mỉ im lặng. Thuận tay, cô ngắt tàu lau lòa xòa trên


lối đi, tước ra, vẻ suy nghĩ.


- Bụng em... có phần nghi cho ông Mí Cháng. Trong


cuộc họp bàn việc đưa nước về bản, không có ai phản đối


mạnh như ông ấy. Lúc nãy, sau khi biết nước trong ống bị


đục bẩn, ông ấy phản đối còn mạnh hơn thế. Em nghi đúng


hay sai anh A Dếnh?


(còn tiếp)


Nguồn: Seo Mỉ, Di cảo của cố nhà văn Đỗ Quang Tiến, cuối tập bản thảo có ghi: “Hoàng Liên Sơn, mùa hè 1978”. Hơn hai chục năm sau khi nhà văn qua đời, các con ông mới tìm thấy bản thảo này. Seo Mỉ - 449 trang in khổ 14.5 x 20.5 cm- lần đầu tiên được in thành sách trong bộ Đỗ Quang Tiến – Tác phẩm chọn lọc, 1250 trang, khổ 14.5 x 20.5 cm. NXB Văn học, 2017.


Nhà báo Đỗ Quang Hạnh, con trai nhà văn, gửi www.trieuxuan.info


Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Đêm thánh nhân - Nguyễn Đình Chính 11.09.2019
Jude - Kẻ vô danh - Thomas Hardy 10.09.2019
Ông cố vấn - Hữu Mai 10.09.2019
Tiêu sơn tráng sĩ - Khái Hưng 05.09.2019
Seo Mỉ - Đỗ Quang Tiến 28.08.2019
Sông Côn mùa lũ - Nguyễn Mộng Giác 23.08.2019
Lâu đài - Franz Kafka 21.08.2019
Trăm năm cô đơn - G. G. Marquez 20.08.2019
Cuốn theo chiều gió - Margaret Munnerlyn Mitchell 20.08.2019
Gia đình Buddenbrook - Thomas Mann 19.08.2019
xem thêm »