tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Năm 2019, Green Leaf VN có hơn 500 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới, đạt 150 ngàn lượt xuất bãi. Tỷ lệ đón khách thành công, đúng giờ đạt 99.97%.

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 31297499
Tiểu thuyết
02.01.2020
Triệu Xuân
Trả giá

Độ này, ông Hòa mệt nhiều, tóc thêm nhiều sợi bạc. Có quá nhiều thứ phải lo toan. Liên hiệp Dịch vụ Biển phải làm những việc, mà nếu bảo là công thì có thể tặng huân chương; nói là tội, thì ông phải vô tù. Huân chương thì cho đến nay, Liên hiệp đã nhận được ba cái rồi. Còn vô tù thì... xem ra lưỡi gươm Đêmôclét cũng đang treo sẵn trên đầu ông. Ông Hòa bạc tóc đi vì thế. Vậy mà trợ thủ đắc lực của ông, Lê Ngọc Trầm, sau khi bị bác không cho đi nước ngoài, rồi tiếp đó là việc không đồng ý kết nạp Đảng cho Trầm vì lý do lý lịch, đã trở nên “nguội lạnh”. Công việc ông giao cho, Trầm vẫn hoàn thành. Nhưng ông đâu chỉ đòi hỏi điều ấy. Với những người như Trầm, ông muốn chất xám phải được huy động cho những điều lớn hơn thế, làm ra hiệu quả lớn hơn thế. Trong Đảng không có những bộ óc như Trầm thì quả là thiệt thòi lớn.


Tuy vậy, ông Hòa không thể trách Trầm. Trong chuyện này, ông hiểu Trầm không có lỗi gì cả. Ông quyết tâm tìm mọi cách để kỳ tới, có dịp cử cán bộ đi công tác ở nước ngoài, ông sẽ đưa Trầm đi bằng được. Và ông sẽ bằng mọi cách, thuyết phục để cấp ủy địa phương đồng ý kết nạp Trầm vào Đảng. Đối với Trầm, cái quan trọng nhất bây giờ là lòng tin. Có được sự tin cậy đã là khó, nhưng lấy lại lòng tin đã bị mất còn khó hơn nhiều.


*


Trầm ngồi ở mũi Nghênh Phong mãi cho đến khi trời và biển tối hẳn, hòa vào làm một. Anh đạp xe về nhà, nằm vật ra giường. Nồi cơm nấu từ sáng, ăn cả ngày vẫn còn đầy. Cái bếp dầu đã cạn queo. Dầu trong thùng hết nhẵn. Điện vẫn bị cúp. Tiền không còn. Làm sao ăn cơm nguội? Thật là “người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”(1). Trên mặt bàn, tập hồ sơ gồm những bản vẽ chi tiết hướng dẫn lắp ráp giàn khoan trên biển còn nằm đó. Đêm nay, Trầm phải vật lộn với nó. Theo đúng tài liệu này, tiến độ xây lắp một giàn khoan trên mỏ Bạch Hổ phải mất ba năm trời. Người đề nghị anh cùng tham gia nghiên cứu để rút ngắn thời gian xây lắp giàn khoan cố định là một phó tiến sĩ học ở Nga về. Anh tên là Nguyễn Trọng, cùng trạc tuổi Trầm nhưng già dặn hơn Trầm. Nếu việc này đến với anh từ năm trước, có lẽ anh đã nhảy cẫng lên mà reo mừng. Giờ thì anh bàng quan với hết thảy. Tuy vậy, cũng phải làm việc chứ.


Trầm dùng muỗng đánh cho tơi nồi cơm nguội đã đóng thành mảng cứng. Anh vẩy lên đó vài muỗng nước, rồi xách chai sang phòng kế bên vay dầu. Ngọn đèn dầu leo lét. Cái bếp dầu phun lửa xanh lè. Cơm hâm lại trên bếp nóng quá bị cháy khét um lên. Trầm rót một chút nước mắm, pha một muỗng đường vào, xúc cơm ra chén rồi chậm rãi ăn. Anh ăn được hai chén cơm rồi thôi. Tám giờ tối, vẫn chưa có điện. Trầm ngồi vào bàn làm việc. Nhưng ngọn đèn dầu không đủ soi sáng những nét vẽ li ti của bản thiết kế giàn khoan cố định. Trầm đành đi ngủ. Vừa lên giường, có tiếng gõ cửa. Một người đàn ông lạ, Trầm chưa hề gặp, bước vào.


- Chào anh kỹ sư! - Người lạ chìa bàn tay to nhưng lạnh lẽo.


- Chào anh. - Trầm bắt tay, cảm giác như cầm phải cục đá vừa lấy ở tủ lạnh - Xin lỗi, tôi đang được tiếp ai đây?


- Tôi là người ở đây, ngay đây thôi. Anh chưa biết tôi, nhưng tôi lại biết anh quá rõ.


Nhận ra nụ cười hàm ý nghi ngờ của chủ nhà, người lạ chứng minh luôn:


- Cha anh bị qui là tư sản mại bản. Ông cụ uất quá phải bỏ đi biệt tích. Anh ruột của anh bị thư nặc danh vu cáo. Đó là một âm mưu quá khôn ngoan nhằm hãm hại một người chính trực. Nay anh ấy đã được ra tù, đang làm giám đốc Công ty Liên doanh Khai thác và Tái tạo Mỏ Tôm - một mô hình lạ, đang thu hút sự chống đối từ mọi phía. Còn bản thân anh, được giám đốc tin dùng nhưng lại không được xã hội thừa nhận. Cấp ủy địa phương không cho anh vào Đảng, không cho anh đi nước ngoài. Chủ nghĩa lý lịch bách chiến bách thắng cơ mà! Anh muốn làm người yêu nước nhưng người ta đâu cần. Anh muốn làm người quân tử, cứu vớt một cô gái, nhưng chính cô ta cũng không chịu lấy anh. Anh đang đau khổ vì cố tâm dứt bỏ mối tình với Thiền Lan nhưng trái tim anh lại ứa máu vì điều ấy. Anh không thể nào quên được Lan. Cô ấy đã trở thành một phần máu thịt, tâm huyết của anh. Anh quá nhiều sĩ diện hão huyền để tự lừa dối mình phải tiếp tục thuyết phục bé Tư chịu chung sống với mình; trong khi anh biết chắc rằng bé Tư là cô gái đầy lòng tự trọng. Cô ta thừa biết rằng hạnh phúc không thể có khi xuất phát từ sự thương hại.


- Anh là ai mà...


- Khoan, hãy nghe tôi nói hết. Anh là người thông minh, rất thông minh, nhưng cũng là người cực kỳ ngu dại. Đừng tự ái. Tôi nói thiệt, nói trúng tim đen của anh đó. Tài năng của anh được một hãng tư bản đánh giá cao, mời anh cộng tác, vậy mà anh từ chối. Trong khi đó, anh lại lao vào phục vụ cho một thể chế mà chính nó đã làm tan nát gia đình anh. Đó, cả đời ba má anh gầy dựng bằng máu, mồ hôi; thì đùng một cái, họ cướp sạch. Giờ này, anh không còn một cắc bạc trong túi. Lương tháng của anh không đủ uống mấy chai bia. Anh sống như một con vật, tăm tối, lay lắt.


- Anh im đi, và đi ra khỏi đây! Nếu không, tôi sẽ kêu cảnh sát! Ai cho anh xúc phạm tôi?


- Cảnh sát nào đến bảo vệ anh? Cảnh sát nào cứu anh? Nếu họ bảo vệ anh thì họ đã cho anh đi nước ngoài rồi. Ha ha ha!


Người lạ bật cười. Tiếng cười nghe cũng lạnh khô như chạm tay vào cục đá vừa lấy ra khỏi tủ lạnh. Trầm thấy nhục nhã, tức giận, nhưng đồng thời anh cũng thấy sợ. Người lạ mặt nói đúng quá. Đúng tất cả. Đúng như anh ta ở trong cuộc vậy. Dường như đọc hết được ý nghĩ của Trầm, người lạ tiếp:


- Anh bị tôi xúc phạm nhưng vẫn phải công nhận là tôi nói đúng phải không?


-...


Người lạ nhìn như khoan vào gương mặt Trầm. Anh ta móc túi lấy ra gói thuốc ba số năm và ung dung châm lửa hút. Gói thuốc được người lạ ném xuống mặt bàn, đè lên tập hồ sơ về cơ cấu xây lắp giàn khoan cố định. Chìa bàn tay khô, lạnh lẽo ra bắt tay Trầm, người lạ nói rất nhanh:


- Hôm nay, tôi quấy quả thế là vừa đủ. Hẹn một dịp khác.


Và người lạ ra đi cũng bất ngờ như lúc đến.


Trầm sững sờ. Anh chạy theo để hỏi cho được người lạ là ai, tới đây nhằm mục đích gì. Nhưng muộn rồi, người lạ đã đi khỏi. Giờ này, con đường đổ ra bãi Trước đông nghẹt người. Thật kỳ lạ là Trầm không tài nào nhớ nổi gương mặt người lạ. Mới có mấy phút mà anh quên biến, không một chi tiết nào trên gương mặt người lạ đọng lại trong trí anh. Giả sử, bây giờ người đó trở lại gặp anh, anh cũng không nhớ đã gặp anh ta chưa. Duy có bàn tay và tiếng cười là Trầm nhớ. Tiếng cười người lạ nghe ghê, lạnh, cũng như bàn tay anh ta, chạm vào y như bốc phải cục đá vừa lấy ra khỏi tủ lạnh.


Trầm thèm thuốc. Dường như từ chiều đến giờ anh chưa hút vì đâu còn thuốc. Lúc ngồi ở mũi Nghênh Phong, anh đã đốt hết một gói Đà Lạt rồi. Anh chộp lấy gói thuốc ba số năm người lạ để lại. Lạ thay, ở trong chỉ còn một điếu duy nhất, nhưng cùng với điếu thuốc là mười tờ một trăm đô la Mỹ cuộn tròn.


Rõ ràng không phải vì vô tình, người khách lạ bỏ quên đô la trong gói thuốc. Anh ta cố ý gửi số đô la này cho mình. Nhưng tại sao? Tại sao người lạ gửi tiền cho mình mà không kèm một câu nói, một lời yêu cầu, một điều kiện? Trầm không tài nào hiểu nổi. Anh cũng không quyết định được nên xài số tiền này hay nên chờ để gửi trả lại người lạ, hay là báo cáo sự việc với ông Hòa. Cuối cùng, anh chọn cách thứ hai: Chờ để gửi trả lại người lạ.


Mãi hai tháng sau, người lạ mới xuất hiện. Lần này, Trầm gặp người lạ tại mũi Nghênh Phong. Sáu giờ chiều. Anh ngồi ở đây từ năm giờ, đang chuẩn bị ra về thì người lạ xuất hiện. Người lạ reo lên như gặp người chí thân:


- Ồ. Anh Trầm đây rồi! Gặp anh, tôi mừng quá.


Trầm không bắt bàn tay khô lạnh lẽo của người lạ. Người lạ vẫn chìa tay ra. Trầm đành phải nắm lấy.


- Anh gặp tôi nhằm mục đích gì?


- Anh đã nhận được một ngàn đô la rồi chứ?


- Tôi đã thấy nó trong gói thuốc lá ba số năm. Anh để lại...


Người lạ ngắt lời Trầm:


- Ồ, thế thì tốt!


- Anh để lại cho tôi nhằm mua bán gì ở tôi?


- Ồ, đâu có. Tôi trọng anh, nên thấy anh sống vất vả quá, tôi giúp đỡ anh chút đỉnh thôi. Không có điều kiện gì cả. Hãy tin tôi.


- Tôi không tin anh! Bây giờ anh ở đây, tôi sẽ về nhà lấy số tiền ấy trả lại anh!


- Khỏi! Khỏi! Tôi biếu anh mà! Đừng sĩ diện hão làm gì. Tôi trọng anh mà. Chỉ mong sao, lâu lâu tôi ghé chơi, anh tiếp tôi. Thế là đủ!


- …


Trầm không đáp, nhìn vào mặt người lạ trừng trừng.


- Sao? Lúc nào tôi đến, anh cũng sẵn sàng tiếp tôi chứ?


- …


Trầm vẫn không đáp nhưng anh lại khẽ gật đầu. Người lạ hỏi lại lần nữa, Trầm buộc phải nói:


- Được, tôi đồng ý!


- Very good!(1) Thôi, xin phép. Tôi phải về đây.


- Anh tên là gì? Anh ở đâu?


Trầm vội hỏi vì người lạ đã đi như chạy trên mặt đường. Chiếc Honda 67 đen bóng đang để máy garăngti ở đó.


- Tôi sẽ đến anh mà! Tôi ở ngay đây thôi!


Ngày hôm sau, Trầm lấy ra hai tờ một trăm đô la mang đổi cho bọn buôn ngoại tệ ở khu vực kiốt mỹ nghệ bãi Trước. Đúng vào lúc anh trao đô la cho người đàn bà để nhận tiền Việt thì một ánh chớp sáng lóe lên, nhưng Trầm không để ý. Xe hơi chạy đầy đường. Mặt trời chiếu vào kính xe hơi, rồi xe phản chiếu lại mỗi khi quẹo cua, thường sáng lóe lên như thế. Trầm đem số tiền đổi được giao cho Tư Cò. Sau khi xảy ra sự kiện vợ Tư Cò chết mà không được phép chôn vì không có hộ khẩu, Trầm đã giao cho Tư Cò trách nhiệm giống na ná như chủ tịch hội tương tế. Ở đơn vị quốc doanh có công đoàn. Còn ở đội thi công của Tư Cò, toàn công nhân hợp đồng nên không được thành lập công đoàn. Trầm động viên anh em góp quĩ tương tế. Mỗi khi có người thân của công nhân sinh đẻ hay có người qua đời, sẽ rút tiền ở quĩ này để trợ cấp. Từ ngày vợ Tư Cò mất đến nay, vẫn không có ai được nhập hộ khẩu, người chào đời không được khai sinh, người chết vẫn không được mai táng, trẻ em vẫn không được đến trường. Hơn một trăm công nhân lúc đội mới thành hình, nay đã là hai trăm người rồi. Hầu hết họ được Trầm đón từ các trường, trại cải tạo về, hoặc ở vỉa hè Sài Gòn xuống. Riêng số gia đình đã lên tới sáu chục hộ. Họ không có quyền xin đất làm nhà. Họ ăn, ngủ tại công trường mà họ đang xây cất. Làm xong một công trình, họ lại “cuốn chiếu” đi.


Từ ngày giám đốc Hòa quyết định nâng đội lên thành Xí nghiệp số Hai (số Một là Xí nghiệp Xây dựng Quốc doanh của Liên hiệp), tình hình hộ khẩu vẫn chưa có gì thay đổi. Khi Trầm chiều ý ông Hòa, nhận thêm chức phó phòng kinh tế đối ngoại, anh đã tìm mọi cách xin xỏ nhập hộ khẩu cho công nhân nhưng không được. Nguyên tắc là nguyên tắc. Chỉ có một thứ thay được nguyên tắc - đó là “cây” - anh em công nhân của Trầm nói vậy. Nhưng “cây” thì chẳng ai có nổi.


“Bàn tay ta làm nên tất cả”. Nhà thơ nói vậy là nói dóc. Cả ngàn bàn tay cũng không làm nên tờ hộ khẩu kia mà! Trầm trĩu nặng trong lòng với niềm suy tư đó.


Trầm mang số tiền Việt đổi được từ hai tờ một trăm đô la đưa cho Tư Cò. Anh nói Tư Cò viết giấy biên nhận đã nhận số tiền của Trầm nộp vào “quĩ tương tế”.


*


Đám cưới của Thơm, Đước được tổ chức rất xôm tụ tại làng cá số Một. Ông Ba Tràm như trẻ lại trong bộ quần áo mới do con gái may bằng vải ngoại của Công ty Liên doanh bán cho ngư dân. Út Thơm vào làm việc tại Công ty, được cử làm trưởng chi nhánh Công ty tại làng cá số Một. Tại cụm công nghiệp đặt ở làng cá số Một, vừa xây dựng xong trạm phát điện, xưởng nước đá, xưởng cơ khí sửa chữa và một nhà văn hóa. Một trăm hộ gia đình hội tụ về đây lập Làng Cá số Một đã được xài điện. Cả làng cá đã được trang bị tám chục rađio, hai tivi. Bệnh xá với trường học được dựng tạm bằng cây đước, lợp lá dừa nước ngay từ khi bà con mới về, nay đang được xây mới. Trầm nhìn những cây cột bê tông chưa tháo gỡ cốp pha của ngôi trường đang xây cất, mà thấy lòng lâng lâng. Xây một ngôi trường mới có năm phòng học, chuyện quá đơn giản; vậy mà ở xứ cùng trời cuối đất này đã là ước mơ của bao đời. Ba ơi! Giờ này ba đang ở đâu? Ba có hình dung được cảnh quê hương mình đột biến như thế này không? Trầm chợt nhớ câu thơ “Bàn tay ta làm nên tất cả”. Ở nơi này, câu thơ ấy tỏ ra là chân lý.


Họ nhà trai đi trên chiếc tàu công tác của Công ty không kết hoa nhưng lại treo cờ đỏ. Đước lúng túng trong bộ complê, hết cởi veston ra lại mặc vào. Tư Phương, Hai Trung và Trầm thỉnh thoảng lại nháy nhau, mỉm cười. Nhưng các cô gái ở xưởng nước đá và xưởng đông lạnh thì tỏ rõ sự thán phục về vẻ đẹp của thân hình chú rể, nhất là em ruột chú rể. Hai anh em giống nhau từ ngoại hình đến cả tâm tánh. Trầm diện bộ complê màu xanh dương có kẻ ô ca rô mờ mờ màu nâu, rất trẻ trung. Cử chỉ, dáng đi đứng của anh rất nền nã khiến các cô gái mê tít. Đước mặc đồ màu ghi, có sọc mảnh như sợi chỉ. Cả hai anh em đi giày da màu nâu bóng láng, gót nhỏ. Họ nổi bật giữa mọi người. Tàu đón dâu ghé qua làng cá số Một đón thêm khách rồi mới xuôi về Xẻo Đước. Cả Xẻo Đước đổ xuống mặt sông. Cả Xẻo Đước trong ngày hội. Pháo nổ vang trời dậy sóng. Cô dâu dứt khoát không chịu mặc soarê do mấy cô bạn thuê từ Sài Gòn về, mà chỉ mặc áo dài. Chiếc áo dài màu thiên thanh có thêu những bông hồng trắng càng tôn thêm những đường cong duyên dáng của thân hình cô. Trước đó, ông Tràm đã mở tiệc mời cả Xẻo Đước rồi. Không sót một ai, từ người lớn đến con nít. Ai cũng đến mừng cho Thơm và Đước. Rượu chảy tràn. Ở đây, lúc này mà nói chuyện cấm uống rượu thì thật kỳ cục. Đã lâu lắm, ở Xẻo Đước mới có ngày vui như thế.


Khi đưa cô dâu lên “xe hoa”, tức là chiếc tàu công tác của Công ty Liên doanh, đại biểu chính thức của Xẻo Đước chỉ có ba chục người. Ông Ba Tràm nói thật với xóm giềng: “Chúng mình ăn nhậu ở đây cho đã đời. Lên đó, cưới theo lối mới ấy mà, uống xá xị, ăn kẹo, hút thuốc và nghe đít cua. Thế là hết!”.


Đúng như lời ông Tràm nói. Ở nhà văn hóa vừa khánh thành, đám cưới diễn ra chỉ trong vòng nửa giờ đồng hồ. Cô dâu chú rể được chụp rất nhiều ảnh. Pháo nổ thật nhiều. Giữa ban ngày mà điện sáng khắp cả làng cá. Nhà nào cũng bật đèn, như để vui chung duyên mới.


Lễ cưới xong lúc mười hai giờ, hai giờ chiều cô dâu đã thay quần áo bảo hộ đi nhận một sà lan dầu vừa đến làng cá. Trầm hỏi Thơm:


- Sao chị không xin nghỉ ít bữa?


- Xin thì được liền nhưng sao nỡ nghỉ hả Trầm! Khí thế của làng cá náo nức từng giờ. Làm sao mà đóng cửa nằm nhà lúc này được.


Rồi Thơm quay qua chồng:


-Anh có buồn em không? Hai anh em ở nhà tiếp khách, em ra nhận xong sà lan dầu rồi về liền!


Khi Thơm đi rồi, Trầm nhìn Đước, thổ lộ:


- Anh hạnh phúc quá! Giá như có ba lúc này, chắc ba uống rượu mừng anh Hai dữ lắm!


- Anh vẫn tin là ba mình còn sống, em ạ. Biết đâu, ba sắp xuất hiện rồi cũng nên.


- Vậy theo anh, ba ở đâu?


- Chắc chắn không bao giờ ba xa biển. - Đước nhìn Trầm, trong đáy mắt lấp lánh niềm tin - Anh vẫn thường mơ thấy ba về.


- Em cũng vậy.


- Đêm qua, anh mơ thấy ba về dự đám cưới anh, sau đó, ba cùng anh đi Vũng Tàu lo đám cưới cho em và Lan.


- Anh đừng nhắc chuyện Lan nữa!


- Vậy em không nghe lời anh à? Em vẫn nhất định không lấy cô ấy, nhất định cưỡng lại trái tim...


- Đó là chuyện của em. - Gương mặt và giọng nói Trầm lộ vẻ bướng bỉnh, bướng bỉnh hơn bất cứ thói quen nào - Mỗi người có cái chân riêng để đi trên cuộc đời, có cái đầu riêng để tự suy nghĩ xem cần đi đâu, làm gì...


- Em nói chi lạ vậy?


- Em nói trung thực. Em chán tất cả rồi. Mọi thứ đều trở nên phù phiếm, chỉ có sự bất công, nỗi đau khổ là thực. Nó đang chà đạp lên tất cả.


- Em nhiễm máu bi quan tuyệt vọng từ bao giờ? Em nói gì lạ thế?


- Từ bao giờ à? Có lẽ từ ngày em hăm hở xuống đường trong phong trào sinh viên, từ ngày em liều mạng treo cờ Giải phóng ở ngã tư Bảy Hiền để đón quân Giải phóng vào thành phố tháng tư năm bảy mươi lăm, từ ngày em lao vào công tác xã hội ở phường. Chính trong lúc em đang đi dạy học cho các trẻ thất học ở phường, thì thằng Phái đến tuyên bố ba là tư sản. Em không nghi ngờ, bi quan sao được. Em ngu quá, tin tưởng tới mức mù quáng. Sau chuyện tịch thu toàn bộ gia sản, chỉ chừa lại cho mình căn nhà rỗng ở khu Cống Bà Phán rộng chưa đầy bốn chục mét vuông, em ngu đến nỗi vẫn còn tin rằng có lẽ đó chỉ là sai sót của một người, của một giai đoạn. Nào ngờ, đó là bệnh kinh niên, có thể đó là bản chất của chế độ! Giám đốc Trần Anh đưa công ty du lịch của anh ta vào đúng qui luật hoạt động và phát triển, mà lãnh án ba năm tù giam. Chỉ vì anh ta quá tài giỏi, quá mẫn cán với sự nghiệp; anh ta biết thương dân và muốn cho dân khá lên. Kiến trúc sư - ông ta tên là gì nhỉ? Trong tù, em chỉ được nhìn thoáng một lần, ông ta đeo số tù mười ba. Kiến trúc sư số mười ba ấy vì dũng cảm chỉ ra sai lầm của bản thiết kế đã được cấp trên duyệt cho thi công, mà bị tù tội chung với bọn tù hình sự. Vậy thì còn ai dám trung thực nữa. Một người tài giỏi như ông ta phải vô tù, trong khi kẻ ngu dốt như tác giả bản thiết kế kia lại được quyền cao chức trọng. Đến nỗi cho ra tù, cái ông số mười ba ấy vẫn không ra, xin ở lại. Ở tù sướng hơn, ở tù mà được tin cậy, được trọng dụng. Con người không được sử dụng năng lực, bị vô hiệu hóa, bộ óc bị coi là đồ phế thải thì tự do mà làm gì. Còn anh nữa, anh Hai! - Trầm ghé sát mặt vào mặt Đước, nhìn xoáy vào Đước (Lần đầu tiên, Đước thấy Trầm trò chuyện với mình theo cách như thế) - Anh không quên người trại trưởng đã dũng cảm cưỡng lệnh trên để làm theo mệnh lệnh của lương tâm mình? Anh không quên anh ta chứ? Giờ này, anh ta ở đâu? Hay anh ta lại đang ngồi trong cái phòng giam mà anh đã từng ngồi mấy năm trời? Biết đâu được! Sự thật quá phũ phàng. Vụ vu cáo hãm hại anh có được khui ra không? Tại sao nó lại rơi vào quên lãng mau thế? Tại sao thằng Phái lại được đề bạt lên cương vị mới? Tại sao? Những kẻ gây ra bao bất công, oan ức cho dân, vì sao không được trừ diệt? Người mẹ xấu số ở Mỏ Tôm vì quá uất mà lao xuống sông, thà chết còn hơn nhìn thấy lũ đồ tể. Vài ký lô tôm tươi mang bán lấy tiền làm giỗ chồng cũng bị cướp mất! Vài gói quà của chú Ba Tràm mang vào tù thăm anh cũng bị cướp! Mà là ai? Những kẻ ở trạm kiểm soát có treo bảng “Thanh niên làm theo lời Bác”, họ làm việc đó mà tự cho là hợp pháp. Họ đâu có nghĩ rằng họ đã trở thành lũ cướp ngày! “Con ơi nhớ lấy câu này. Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan”. Tại sao trước đây không có, hoặc rất ít chuyện ấy?


Đước thở dài não ruột. Anh không biết nói với em anh như thế nào. Tư duy của nó đang lẫn lộn, cần phải có thời gian. Chỉ có thời gian mới làm mạch lạc lối tư duy ấy. Tất thảy những điều nó vừa nói với mình là sự thật. Nhưng còn một sự thật lớn hơn nữa, bao trùm lên tất cả: Đó là những con người chân chính, có tâm huyết... còn và còn rất nhiều. Họ hiểu được tấm lòng, nguyện vọng của nhân dân. Họ rất gần nhân dân. Họ từ dân mà ra, vì dân mà chiến đấu hy sinh. Họ sẽ là những người tiếp tục sự nghiệp một cách xứng đáng nhất. Lũ tiểu yêu chỉ tác oai tác quái được nhất thời mà thôi.


Trầm nhìn Đước, và lúc này, khi đã dốc cả tâm sự với anh trai, Trầm mới thấy mình có lỗi. Tại sao lại đem tất cả chuyện thối nát ấy nói với anh Hai vào ngày vui nhất đời anh? Mà những chuyện ấy đối với anh đâu có lạ lẫm gì. Anh là người đã nếm trải, gánh chịu cơ mà. Trầm cúi đầu một lát và ngước mắt lên:


- Anh Hai tha lỗi cho em. Em làm anh buồn.


- Không! Con người cần phải biết nghe một cách bình tĩnh những chuyện tồi tệ. Ngay cả những lúc đang vui nhất cũng phải biết được những chuyện thật đang diễn ra để đừng ảo tưởng, đừng xa rời thực tế.


- Cám ơn anh Hai.


Trầm cảm thấy mình còn non nớt quá. Trầm nhận ra ở anh mình nhân cách của ba truyền lại. Bây giờ, anh mới biết tại sao mình không học được cú đấm của ba. Ba anh nói: “Cú đấm nào cũng chỉ giới hạn ở sức mạnh của cơ thể. Nhưng nó sẽ trở nên vô địch nếu người đấm có ý chí”. Anh mình là người có ý chí được trui rèn. Còn mình, - Trầm thấy mắc cỡ quá - mình mới chỉ là một chú gà trống đẹp mã nhưng không có cựa...


Thơm vẫn còn ở nơi giao nhận dầu chưa về. Đước đến văn phòng của trưởng chi nhánh Công ty đặt tại làng cá. Tư Phương và Hai Trung đang ở đó. Họ đang liên lạc thử bằng giàn máy vừa nhập về. Nhờ giàn máy này, các chi nhánh Công ty hàng ngày hàng giờ liên lạc với Công ty để Công ty nắm được đủ lượng thông tin, mã hóa và đưa vào máy IBM. Quản lý bằng hệ thống máy tính IBM - đó là sự mới lạ ở đây.


Sự kiện Liên hiệp Xuất khẩu Thủy sản trang bị máy IBM Computer cho Công ty Liên doanh Mỏ Tôm, cùng với những điều tai nghe mắt thấy ở quê anh làm Trầm suy nghĩ mãi. Có thể những điều anh Hai nói với mình là đúng chăng? “Con người cần phải biết nghe một cách bình tĩnh những chuyện tồi tệ. Ngay cả những lúc đang vui nhất cũng phải biết được cái gì thật sự đang diễn ra để đừng ảo tưởng, đừng xa rời thực tế”. Trầm trao đổi tiếp vấn đề ấy với Phương và Trung trên đường về Sài Gòn:


- Các anh đi nhiều, họp hành nhiều, có để ý một sự thực này không: Cấp trên rất ít khi trực tiếp nghe cấp dưới. Có nghe cũng chỉ thông qua báo cáo, tờ trình của mấy anh “quân sư quạt mo”. Họ về dự một hội nghị nào đó bao giờ cũng được giới thiệu rằng “đồng chí... tuy bận trăm công ngàn việc, vẫn dành thời gian đến nói chuyện với chúng ta...”. Vỗ tay rào rào xong, cấp trên lên diễn đàn. Cấp trên độc diễn chừng hai tiếng đồng hồ bằng một bản viết sẵn, do người khác chuẩn bị cho, rồi thôi. Chủ nhà lại lên “cảm ơn đồng chí.. đã dành thời gian nói chuyện với chúng tôi. Chúng tôi xin tiếp thu toàn bộ ý kiến và xin hứa với đồng chí là...”. Xong rồi, cả hội trường đứng lên vỗ tay tiễn cấp trên. Như vậy, cấp trên chỉ có nói, suốt đời nói, phán, mà không phải nói bằng cái đầu của mình. Ấy mới là nguy hiểm; và chẳng bao giờ biết nghe cả - nghe thực sự, nghe trực tiếp ý nguyện của cấp dưới, của dân tình. Ngày trước, vua còn giả dạng làm dân để đi nghe ngóng cho biết lòng dân. Bây giờ, lãnh tụ đi đâu thì tiền hô hậu ủng. Người nào đến gần lãnh tụ, lập tức bị bảo vệ khéo léo án ngữ. Thành thử, lãnh tụ xa dân quá. Tất nhiên không phải là tất cả, nhưng điều đó hầu như thành thói quen mất rồi. Cấp trên rất ít nghe cấp dưới. Những điều cấp trên nghe được qua báo cáo, tờ trình... đã bị biến dạng đi cho hợp khẩu vị rồi!


- Cậu nói trúng đó, nói tiếp đi.


 Hai Trung gật gù, còn Tư Phương thì tư lự nhìn qua kính xe hơi. Lúa đang chín vàng rực cánh đồng rộng ngút tầm mắt. Mặt đường cũng đầy lúa. Xe hơi chạy trên lúa giúp công việc của máy tuốt lúa. Trầm biết là Tư Phương vẫn không để ngoài tai câu chuyện trong xe, nên tiếp:


- Đối với những phương tiện thông tin đại chúng thì còn đáng buồn hơn. Báo chí, phát thanh, truyền hình suốt ngày ca cùng một điệu, đến nỗi dân không đọc báo nữa. Ở miền Tây, người ta đến bưu điện mua từng bó báo về để... vấn thuốc lá. Một trăm phóng sự trên đài phát thanh, trên tivi thì cả trăm cái tán tụng. Sự tầm thường trở thành nền tảng hoạt động. Kinh khiếp. Vô tình, báo chí mị cả Đảng lẫn dân.


- Cậu nói trúng đấy! Thế nào, nhà tuyên huấn? - Hai Trung ngồi ghế trước Phương, quay hẳn người lại hỏi Tư Phương - Thằng cha này không xúc phạm đến các nhà tuyên huấn chứ?


- Nhưng mị Đảng thì có lẽ cấp trên tin, chứ còn không mị dân được đâu! Báo chí, đài phát thanh, tivi là thứ mà dân không xài, ngoại trừ giấy báo để vấn thuốc và chương trình cải lương, chiếu phim... - Tư Phương thủng thẳng nói - Đó là điều chúng ta vô cùng lãng phí. Bao cấp về kinh tế, chúng ta còn bao cấp cả về tư tưởng. Cả nước phải nói theo, nghĩ theo, làm theo một cái đầu, một vài cái đầu. Mình đã nói thẳng chuyện này trước hội nghị cả ngàn con người cách đây bốn năm rồi. Vì cú ấy, mình bị “đánh” đó. Nực cười thay, anh chủ bút một tờ báo, chủ tịch một hội văn nghệ, mà hàng quí phải cắp tráp lên xin cấp trên: “Quí này ca ngợi cái gì, phê phán cái gì?”. Cấp trên phán một hồi, rồi về cứ vậy mà ra rả... Anh ca ngợi hay phê phán không phải do rung động từ cuộc sống, do tấm lòng anh, mà là theo lệnh của cấp trên thì còn là anh nhà văn, nhà báo sao được. Thói quen nói theo, nghĩ theo, làm theo... gây hậu quả tai hại là trong văn học nghệ thuật, không có, hoặc rất ít tác phẩm hay. Trong tuyên truyền thông tin thì không mang lại hiệu quả. Viết không ai đọc, nói không ai nghe. Đến cả dự báo thời tiết và tin cáo phó còn bị nghi ngờ...


- Tài năng, vì thế thui chột mất, vùi lấp mất, lãng quên mất. - Trầm thốt lên như thế.


Đó cũng chính là nỗi đau đang vò xé tâm can Trầm.


(còn tiếp)


Nguồn: Trả giá. Tiểu thuyết của Triệu Xuân. NXB Văn Nghệ TP.Hồ Chí Minh in lần đầu và lần thứ hai, năm 1988. Các NXB Văn học, NXB Hội Nhà văn… tái bản nhiều lần.


www.trieuxuan.info


 


 







(1) Câu trong truyện Kiều của Nguyễn Du.




(1) Rất tốt.




 

Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Anh em nhà Karamazov - FYODOR Mikhailovich Dostoyevsky 19.02.2020
Trăm năm cô đơn - Gabriel Garcia Marquez 19.02.2020
Đẻ sách - Đỗ Quyên 15.02.2020
Ông cố vấn - Hữu Mai 13.02.2020
Hòn đất - Anh Đức 13.02.2020
Dòng đời - Nguyễn Trung 06.02.2020
Kim Vân Kiều Truyện - Thanh Tâm Tài Nhân 06.02.2020
Cõi mê - Triệu Xuân 30.01.2020
Cơ may thứ hai - Constant Virgil Gheorghiu 30.01.2020
Chuyện kể năm 2000 - Bùi Ngọc Tấn 15.01.2020
xem thêm »