Search

Access times

  • Total visits44,342,792

PARTNER

    Green Leaf Vietnam Trading Service Co., Ltd.

    Is the leading passenger transport service company in Vietnam! In 2019, Green Leaf VN has more than 500 passenger cars from 4 seats to 50 seats, new life, reaching 150 thousand arrivals. The rate of successful and punctual pickup is 99.97%.

    * Japanese customer care staff always create peace of mind and trust for customers ...

Literary critique theory

Nguyễn Đăng An và những tiếng gọi thân phận đau đớn trữ tình

Sương Nguyệt Minh

  • Saturday, 04:50 Day 03/08/2013
  •  Sáng tạo văn chương là công việc lý thú thăng hoa nhưng cũng quá đỗi nhọc nhằn ức chế, không phải ai cũng nhiệt huyết đi đến tận cùng hành trình văn chương mờ mịt xa lăng lắc. Tài mọn, sức yểu, ý chí kém nên đứt gánh giữa đàng là phổ biến. Chính vì thế, tôi rất phục và nể những người sáng tạo bền bỉ, dù đi đường văn lúc nhanh lúc chậm, khi ngắt quãng khi trở lại, không bỏ được mà cứ đeo đẳng chung thân chung tình với văn chương. Nguyễn Đăng An là một người văn như thế.

    Tập truyện ngắn “Người đàn bà nghịch cát” là một cuộc trở lại kỳ thú của Nguyễn Đăng An sau một thời gian tạm gác chuyện văn chương để lo chuyện đời. Vẫn mạch nguồn văn chương định hình định tạng, nếu có bứt phá thì chính là cuộc từ giã lối kể chuyện thô giản thật thà trước đây để Nguyễn Đăng An tiến tới cách viết nội dung truyện, mà thấy rất rõ ở thông điệp tư tưởng, ở biệt tài dựng truyện, ở chi tiết đặc sắc, ở ngôn từ giàu hình ảnh được tắm mình trong dòng sông cảm xúc chân thành, nồng nàn, trữ tình mà xót đau. Có thể nói văn của Nguyễn Đăng An là tiếng gọi của những thân phận trắc trở, éo le, đau đớn của những khát vọng không thành, của những cảm xúc nội tâm trữ tình, của những bi kịch cá nhân lẩn khuất trong bi kịch lớn xã hội.

    Dường như số đông người đọc Việt Nam thích truyện có cốt truyện với những xung đột mạnh, rõ ràng, ràch mạch. Và cũng số đông nhà văn làm “người thư ký trung thành của thời đại” quyến rũ người đọc bằng nhưng câu chuyện kể, kể có duyên thì hấp dẫn, kể vô duyên thì nhạt như nước ốc. Người tài hơn thì vừa kể vừa tả và triết lý bằng cách viết nội dung câu chuyện. Nguyễn Đăng An là người kể chuyện có duyên. Cái duyên mộc và chân thành cộng với xốn xang thao thiết xúc động mà làm nên giọng văn chân mộc trữ tình đau đớn.

    Nguyễn Đăng An là một nhà văn của cốt truyện éo le và tình huống bất ngờ nghệ thuật. Ông luôn ý thức dựng các câu chuyện với những trắc trở, những éo le, những phức tạp, những bẽ bàng khác thường, chứ không phải loại cốt giản đơn, dung dị, ấm áp. Bạn đọc có thể thấy“Giọt nước mắt người lính” hay ở cốt éo le, li kì với tình huống sững sờ bất ngờ khi người trở về lính trở về. Cái độ hấp dẫn chính là ẩn số giải quyết thế nào… khi đứa con của vợ là em trai mình? Hai lần “hi sinh”, người lính cao thượng và nhân văn giấu đi nỗi đau bẽ bàng xếp lại ổn thỏa cái gia đình tưởng như bép dúm, tanh bành. Cốt truyện “Lời nguyền” có thể kể lại được, nhưng cái hay lại ở tứ truyện độc đáo mang điển hình cho lý thuyết truyện ngắn là một lát cắt cuộc sống. Nguyền rằng: “nếu chị vẫn giữ bộ mặt thú dữ này, tôi cầu mong chị sẽ sinh một đứa con có trái tim quỉ lớn lên với lời nguyền sẽ giết mẹ để tồn tại”. Nhân vật đàn ông bỏ ngỏ lời nguyền, khiến nhân vật đàn bà trẻ vốn đã xách mé, gây phiền hà cho hành khách, đi từ hoang mang, bối dối đến buộc phải sửa mình, sống nhân ái hơn, tốt hơn.

    Cốt truyện éo le và tình huống bất ngờ thì bao giờ cũng xuất hiện xung đột. Đằng sau cái xung đột dữ dội kinh hoàng tưởng là bi kịch gia đình, nhưng thực ra lớn hơn lại là bi kịch xã hội một thời lấy đi không biết bao nhiêu “Giọt nước mắt người lính”: chiến tranh đi gõ cửa từng nhà, ùa vào ngõ ngách đời sống tinh thần tâm hồn mỗi gia đình, mỗi số phận nhỏ con người ở hậu phương và nó nghiệt ngã chẳng kém gì số phận lớn dân tộc trong chiến tranh - mà xét đến cùng vẫn là số phận người lính cầm súng ở chiến trường.

    Ở truyện ngắn “Lời nguyền”, xung đột hành động kết hợp hài hòa hợp lý với xung đột tâm lý đẩy đến tận cùng căng thẳng, mấp mé chấp chới giới hạn nổ tung rồi tác giả từ từ hạ nhiệt. Câu chuyện cuộc sống giản dị hé mở những những chân lý giản dị: đời là những chuỗi bất ngờ có thể biến cái phức tạp thành cái đơn giản và ngược lại.

    Xung đột nhanh, giải quyết chóng vánh, nhưng hậu quả dài lâu phải kể đến truyện ngắn “Cú đấm muộn mằn”. Ông đại tá cởi sắc phục nhà binh trở về với đời thường lơ ngơ chạm mặt với những nhố nhăng  thường nhật mà suốt đời binh nghiệp không nhìn thấy. Những trò bắt chẹt, bắt bí, lừa đảo, “cướp cạn”, hay trấn lột trắng trợn giữa ban ngày được biến tướng dưới các hình thức khác nhau… đã đẩy đến “cú đấm” của viên đại tá đặc công hưu trí. Đó là xung đột các giá trị thật giả trong một xã hội lộn xộn bất ổn.

     

    Tiếng gọi số phận cũng là tiếng gọi thời đại. “Khát vọng thời xa ngái” - thời của chiến tranh, thiếu thì thiếu quá, thừa lại quá thừa. Thiếu đàn ông con trai, thừa đàn bà con gái. Dân tộc dồi dào sinh khí khi thừa ăn thừa mặc, đất nước về “mo” lúc ế ẩm đàn bà con gái; âm thịnh dương suy phá vỡ mất cân bằng sinh học không chỉ là bi kịch cá nhân mà còn là bi kịch dân tộc. Thiếu nữ xin con của Nguyễn Đăng An hai lần bi kịch, ấy là thêm một lần bi kịch khát khao nếm mùi đàn ông, khát vọng làm đàn bà, làm mẹ không thành. Không thành chẳng phải người đàn ông của thiếu nữ chết trận, mà chính là cái dư thừa giống cái cộng với các dây dợ vô hình giằng néo chằng buộc tự do tình yêu nam nữ khiến ngay cả những gã trai còn sót lại hậu phương chưa ra trận mạc cũng bạc nhược, yếu hèn không dám sống thực bằng bản năng gốc con người mình.

    Nếu như nhân vật của Nguyễn Đăng An trong “Người đàn bà ở bến đợi xe thành Rome” sống đến tận cùng khao khát hạnh phúc, bám lấy, níu lấy, cầm nắm lấy hạnh phúc không chịu để tuột khỏi tay, thậm chí kiến tạo ra hạnh phúc, thì nhân vật “thiếu nữ xin con” với “Khát vọng thời xa ngái” là kiểu nhân vật khát khao mà lại không dấn thân, lại do dự, nửa vời, ngập ngừng, thụ động với may rủi số phận, dấn một bước là cuộc đời này, quay lại là một số phận kia, đến nỗi để tuột mất hạnh phúc long lanh. “Người đàn bà ở bến đợi xe thành Rome” không hạnh phúc về đường con cái với ba người đàn ông của chị cả ở phía bên này lẫn phía bên kia, cả chẳng ở phía nào. Anh chồng này không ban tặng chị đứa con lành lặn thì chị kiếm ở anh chồng sau, anh chồng sau dâng hiến cho chị đứa con tật nguyền định mệnh thì chị bền bỉ đi tìm hạnh phúc con trẻ hoàn hảo ở người tình sau nữa… trong thao thiết hy vọng dù mong manh nhưng quyết liệt.

    Cũng tương tự, nhân vật người vợ trong “Lời thề chân lý” tựa hồ “kẻ nổi loạn” dám chống cả cái “lỗi” hệ thống luật tục hà khắc áp đặt, bó buộc, cầm tù khát khao bản năng giống cái. Người ta tán dương cái đai đồng trinh tiết và đức hạnh đàn bà, thực ra là khuyến khích nhẫn nhục, vô tình ngợi ca “cái nhà tù vô hình” giam hãm, kìm nén người phụ nữ trong ngưng đọng, trì trệ và phản động. Nguyễn Đăng An đứng về phe đàn bà yếu đuối không có khả năng tự bảo vệ, để cổ vũ phụ nữ vùng dậy phản nhẫn “phá” đai trinh tiết, chống lại “Lời thề chân lý” cũng là chống lại thế giới đàn ông ích kỉ và nhà nước lỗi thời. Nguyễn Đăng An đã moi cái đai đồng trinh tiết trong mớ đồng nát hoen gỉ bị chôn vùi vào đống rác quá khứ tật nguyền của loài người; ông lật nó ra dưới ánh sáng mặt trời công lý; ông soi chiếu bằng cái nhìn nhân ái của nhà văn hiện đại đầu thế kỉ 21. Cũng vẫn lòng nhân ái, vô thức hoặc cố ý, Nguyễn Đăng An thương xót và cúi xuống cứu vớt những nhân vật tội nghiệp lành hiền, dù khát vọng chẳng thành, nhưng  chiết chung “thánh nhân đãi kẻ dại khờ”, ông sử dụng cái quyền thiên biến hư cấu của nhà văn “ban tặng” họ một đời viên mãn thỏa nỗi“Khát vọng thời xa ngái”; hoặc thôi thì tặc lưỡi đành vậy, ông cho “rỗ giá cạp lại” đoàn viên sượng sùng dù “Giọt nước mắt người lính” đã chảy và còn chảy… như những minh chứng vàng rượi lấp lánh về lòng nhân đạo của nhà văn.        

     Bạn đọc chắc chắn sẽ đọc hết tập sách không chỉ cốt truyện éo le hấp dẫn, không chỉ nhân vật với thân phận bị quăng quật bã bời, mà còn bị quyến rũ bởi tính đa âm đa sắc của giọng văn. Giọng văn hoạt, thanh thoát, uyển chuyển như “Lời thề chân lý”. Giọng văn kể lể, chậm chạp đến sốt ruột, nhưng rõ ràng, chân mộc như “Mẹ xóm Đoài”. Đắng cay, buốt giá và có phần bẽ bàng nhưng cuối cùng vẫn mở ra một chân trời nhân ái nhân sinh bởi “Giọt nước mắt người lính”. Xót xa, da diết buồn thương và thì thầm chia sẻ nỗi đau tê dại thời hậu chiến của “Người đàn bà ở bến đợi xe thành Rome”…

    Nếu như “Người đàn bà ở bến đời xe thành Rome” đặt trong sự biến ảo của nhiều không gian nghệ thuật: chiến trường khốc liệt, vùng cát trắng miền trung, thành Rome trữ tình thơ mộng với những chiếc khóa tình yêu…khiến người đọc không nhàm chán, thì “Căn nhà triệu dollas” lại là không gian tù đọng, ngột ngạt của một gia đình đặt trong các xung đột tâm lý, quan niệm lối sống thân nhân ruột thịt.

    Văn của Nguyễn Đăng An thiên về diễn biến hành động với những xung đột khi thì chói gắt, tàn độc như gã chồng của “Người đàn bà nghịch cát”, lúc lại chỉ như cơn hờn giận tựa hồ mưa bóng mây như “Khát vọng thời xa ngái”. Xung đột hành động nhân vật bỏng rẫy quyết liệt như “Cú đấm muộn mằn”, như “Tiếng gọi của lương tri”,… Xung đột tâm lý nhân vật dữ dội, nghiệt ngã như “Lời nguyền”, như “Người đàn bà ở bến đợi xe thành Rome”, như “Căn nhà triệu dollas”, “Lời tự bạch của cô gái nhiễm HIV”..vv. Ở loại xung đột nào ông cũng đẩy đến tận cùng, không chấp chới nửa vời, khiến người đọc yếu tim lạnh người không chịu nổi, mà người đàn bà hai lần đẻ con dị dạng vẫn cứ mang thai để đẻ con lần thứ ba tật nguyền là một ví dụ. Phải là người cao tay ấn thì “phù thủy” mới điều khiển được “âm binh”, ông đã vượt qua được công việc người thợ chữ miêu tả cái ác, cái dữ dội thô gian để chạm vào chủ nghĩa nhân văn trong sáng tác của người nghệ sĩ.

    Văn chương là nghệ thuật ngôn từ, nhà văn không phải là người thợ kim hoàn khéo léo đẽo gọt, mà dứt khoát phải là kẻ sáng tạo và khai mỏ hồn chữ. Văn chương trước hết phải là… văn. Nguyễn Đăng An có nhiều câu văn đẹp giàu hình ảnh chi tiết, và con chữ sống động cựa quậy như: “Chị đưa tay vân vê chiếc cúc áo đã cố tình mở sẵn trên ngực rồi đứng lên ngồi xuống. Bí quá không biết làm sao, chị bỗng òa khóc”;

    Hoặc: “Anh rùng mình. Anh vội vàng rút đôi bàn tay đang dần dính chặt vào hai bầu vú của chị rồi chạy như bị ma đuổi xuống phía chân đồi”;

    Hay: “Gió lồng lộng thổi trên quảng trường. Đi qua chỗ hòn đá cẩm thạch, nàng kéo chồng bước thật nhanh. Cái miệng thần Sự thật sâu hun hút. Hốt hoảng vô tình sờ lên cánh tay trái, nàng bỗng dưng lạnh gai người…”

    Và đây nữa sức lay động ám ảnh đến rợn người của câu chữ: “những đứa bé oặt ẹo, thiếu chân tay, đầu úng thủy to như cái chõ, đứa con trai chỉ có một mắt, đứa con gái trần truồng trắng ởn nằm không biết cảm giác nhưng hành kinh vẫn chảy đỏ dầm dề…”

     

    Một cái kết truyện hay và ám ảnh người đọc bao giờ cũng khó nhọc và lấy mất khá nhiều tâm tài sức của nhà văn chuyên nghiệp. Anh ta phải đứng trước sự lựa chọn, trước sự thử thách để làm vừa lòng bạn đọc đủ mọi hệ mỹ học hay gây sự với họ?

    Nhà văn Nguyễn Đăng An chưa có một cú đấm nghệ thuật cuối cùng ở đoạn kết gây shock làm bừng tỉnh hay làm mê muội người đọc. Ông chọn cách kết có hậu với cái đẹp cổ kính thỏa mãn bạn đọc ồ à, mà hình ảnh người đàn bà thoát khỏi đòn ghen tình tàn độc của chồng cũ, ngồi nghịch cát cùng hai đứa con riêng và một đứa con chung với người đàn ông mới trẻ khỏe là một ví dụ. Ở cuối truyện “Lời thề chân lý”: “Nàng hớn hở cùng chồng trở về nhà” cũng có nghĩa là bạn đọc hân hoan, khi người đàn bà đi qua cái miệng Thần Sự thật sâu hun hút. Cái kết truyện: đứa con trai đến lúc tan nát cõi lòng: “Nam và vợ vẫn ngồi bất động bên mộ mẹ mặc cho mưa như trăm ngàn ngọn roi quất rát rạt lên người.” sau bao nhiêu lúc bị vợ quyết liệt cuốn vào giành tranh quyền chức mà lãng quên người “Mẹ Xóm Đoài”, cũng ngã ngũ… hối hận trong đau đớn.

    Nguyễn Đăng An cũng sử dụng lối kết truyện dở dang mở ra nhiều chiều suy ngẫm thấm thía tùy cách tiếp nhận của bạn đọc; mà sau “Lời tự bạch của cô gái nhiễm HIV” rồi nàng biến mất một cách bí ẩn khiến người đọc ngẫm ngợi đoán định; hoặc “thú thật cho đến nay tôi vẫn chưa thể khẳng định được ông già Huế là người ác hay người hiền?” như một dư chấn sau khi giải lờiLời nguyền”vv.

     

    Một sang chấn mỹ học gây thất vọng hoặc thích thú cuồng lên của độc giả vẫn là cái thiếu vắng của Nguyễn Đăng An. Một độ phiêu vừa phải để các nhân vật “cất cánh”, thăng hoa lên bầu trời và ngoái nhìn lại dấu chân ở mặt đất cũng là cần thiết đối với một cây bút tuổi không còn trẻ nữa. Một độ ảo mờ lung linh bên cạnh hiện thực nghiệt ngã cũng sẽ  là lựa chọn nhọc nhằn của một tác giả vốn nhìn đời quá lọc lõi, rõ ràng, khúc chiết, rành mạch. 

    Có cần thiết không để làm điều đó, hay vẫn cứ “lối cũ ta về” với những hiện thực nghiệt ngã và trữ tình đau đớn? Nhưng mà, “nhân vô thập toàn”, những nội dung, nghệ thuật và thông điệp nhà văn Nguyễn Đăng An đã công bố trong tập truyện ngắn rất đáng nâng niu trên giá sách, cũng đủ để chúng ta trân trọng, tìm đọc và tri âm.

     

    SNM

    Nguồn: Lời tựa cho tác phẩm Người đàn bà nghịch cát. Tập truyện ngắn của Nguyễn Đăng An. NXB Hội Nhà văn, 2013.

    www.trieuxuan.info

    Related posts

    Search

    Access times

    • Total visits44,342,794

    PARTNER

      Green Leaf Vietnam Trading Service Co., Ltd.

      Is the leading passenger transport service company in Vietnam! In 2019, Green Leaf VN has more than 500 passenger cars from 4 seats to 50 seats, new life, reaching 150 thousand arrivals. The rate of successful and punctual pickup is 99.97%.

      * Japanese customer care staff always create peace of mind and trust for customers ...